VVSG geeft advies over ingrijpende wijziging OCMW-dienstverlening voor vreemdelingen

Minister Van Bossuyt werkt aan een grondige wijziging van de OCMW-dienstverlening aan vreemdelingen. De plannen beperken de toegang tot OCMW-hulp en koppelen hulp aan erkende vluchtelingen, subsidiair beschermden en tijdelijk beschermden aan integratie-inspanningen. De VVSG vraagt duidelijke en werkbare regels, voldoende voorbereidingstijd en geen extra werklast voor OCMW’s.

De wetswijzigingen beperken de toegang tot OCMW-hulp

De geplande wetswijzigingen veranderen de OCMW-dienstverlening aan vreemdelingen op verschillende punten.

• Het recht op maatschappelijke dienstverlening, het equivalent leefloon, wordt tijdens de aanvraagprocedure voor een verblijfsrecht beperkt tot dringende medische hulp.
• Tijdens de eerste 5 jaar wettelijk en ononderbroken verblijf wordt het recht op maatschappelijke dienstverlening beperkt tot dringende medische hulp, socioprofessionele begeleiding en hulp bij de inschrijving op een referentieadres.
• Voor een aantal beschermde statuten komt er een uitzondering op die beperkingen.
• Vreemdelingen in kort verblijf krijgen geen recht meer op dringende medische hulp, behalve in drie uitzonderlijke situaties.
• Ook voor bepaalde Unieburgers en hun familieleden wordt het recht op maatschappelijke integratie, het leefloon, beperkt tijdens de eerste 5 jaar wettelijk en ononderbroken verblijf.
• Subsidiair beschermde vreemdelingen krijgen niet langer leefloon, maar equivalent leefloon.
• Verzoekers om internationale bescherming, of asielzoekers, kunnen in drie specifieke situaties opnieuw recht krijgen op maatschappelijke dienstverlening.

Lees ons advies over deze wetswijzigingen.

OCMW’s krijgen meer dossiers dringende medische hulp

Door de nieuwe beperkingen krijgen OCMW’s waarschijnlijk meer hulpvragen rond dringende medische hulp.

Die dossiers vragen veel tijd. Een sociaal onderzoek voor dringende medische hulp is complex en arbeidsintensief. OCMW’s botsen vandaag al op ingewikkelde regels, onduidelijkheden en trage antwoorden van andere betrokken instanties.

De VVSG vraagt daarom eenvoudiger en duidelijker regels voor het sociaal onderzoek. Zonder administratieve vereenvoudiging dreigt de werklast voor maatschappelijk werkers te stijgen.

De wachttijd van vijf jaar verzwakt het vangnet

Door de beperking tijdens de eerste vijf jaar wettelijk en ononderbroken verblijf verliezen veel vreemdelingen hun recht op maatschappelijke dienstverlening. Bij de start van hun verblijfsrecht moeten de meeste vreemdelingen voldoende bestaansmiddelen aantonen. Maar iemands situatie kan in vijf jaar sterk veranderen. Wie tijdelijk in moeilijkheden komt, verliest dan een belangrijk vangnet.

De VVSG vreest dat dit kan leiden tot meer dakloosheid, armoede en schulden.

OCMW’s hebben betere informatie nodig

OCMW’s moeten de regels correct kunnen toepassen. Daarvoor hebben ze meer informatie nodig over het verblijfsrecht in het Rijksregister.

Ze moeten duidelijk kunnen nagaan:

• welk verblijfsrecht iemand heeft
• wat dat betekent voor het recht op maatschappelijke dienstverlening
• wanneer de wachttijd van 5 jaar start
• wanneer die wachttijd eindigt

De VVSG vraagt daarom duidelijke toelichting en ondersteunende instrumenten voor de OCMW’s.

Integratie-inspanningen bepalen mee het recht op hulp

Voor erkende vluchtelingen, subsidiair beschermden en tijdelijk beschermden komt er een verplichte koppeling tussen OCMW-hulp en integratie-inspanningen in het geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie, het GPMI.

Erkende vluchtelingen krijgen bij hun hulpvraag een volledig leefloon. Als ze hun integratieverplichtingen niet of onvoldoende nakomen, kan het OCMW het leefloon verminderen.

Subsidiair en tijdelijk beschermden krijgen bij hun hulpvraag meteen een lager bedrag dan het leefloon. Als ze daarna voldoende of bijna voldoende integratie-inspanningen leveren, kan het OCMW dat bedrag verhogen.

Het OCMW kan van die regels afwijken om gezondheidsredenen of om billijkheidsredenen.

Lees ons advies over deze koppeling.

Het OCMW beoordeelt de individuele situatie

Het OCMW kent de hulpvrager en de lokale integratiemogelijkheden het best. Daarom is het OCMW het best geplaatst om de integratie-inspanningen te bepalen en te beoordelen.

Het OCMW beslist ook of er gezondheidsredenen of billijkheidsredenen zijn. Het beslist bovendien of het een sanctie oplegt.

Volgens een grote meerderheid van de rechtspraak vormt het leefloonbedrag de ondergrens om menswaardig te leven. Als de arbeidsrechter een OCMW verplicht om toch 100% van het leefloon toe te kennen, moet de federale overheid ook 100% van dat bedrag terugbetalen.

Integratietrajecten moeten toegankelijk zijn

De drempels voor inburgeringstrajecten en andere integratie-inspanningen moeten zo veel mogelijk verdwijnen.

Daarvoor moet de federale regering afspraken maken met de deelstaten. Alleen zo kunnen OCMW’s de nieuwe regels correct en eerlijk toepassen.

OCMW’s hebben ook tijdig informatie nodig over het verloop van het inburgeringstraject en over de andere integratiedoelen. Die informatie krijgen ze het best digitaal. Zo kunnen ze een goed gemotiveerde beslissing nemen in elk individueel dossier.

VVSG vraagt voorbereidingstijd en duidelijke overgangsregels

De VVSG vraagt duidelijke en werkbare overgangsmaatregelen. OCMW’s moeten voldoende tijd krijgen om zich voor te bereiden.

De praktische gevolgen moeten tijdig duidelijk zijn. Alleen dan kunnen lokale besturen hun dienstverlening organiseren, maatschappelijk werkers ondersteunen en vermijden dat de nieuwe regels tot extra onzekerheid leiden.

De VVSG blijft ook bezorgd over mogelijke beroepen tegen delen van de wetswijzigingen. Als regels later opnieuw wijzigen of teruggedraaid worden, zorgt dat opnieuw voor extra werk bij de OCMW’s.