Nu de contouren van de septemberverklaring duidelijk worden, waarschuwt de VVSG voor de gevolgen van de geplande besparing op het Gemeentefonds. Over deze lokale bestuursperiode (2026-2031) gaat het om ongeveer 1 miljard euro. Dat zet de slagkracht van steden en gemeenten ernstig onder druk. Het Gemeentefonds is de belangrijkste financieringsbron van lokale besturen. Een besparing van deze omvang raakt dus rechtstreeks aan hun werking en dienstverlening. De Vlaamse regering nam deze beslissing bovendien zonder voorafgaand overleg met de lokale besturen. De VVSG vreest dat nog andere maatregelen zullen volgen die steden en gemeenten financieel treffen. Zo zou onder andere de Vlaamse premie voor activering voor OCMW’s verdwijnen.
Vlaanderen schuift budgettaire druk door naar lokale besturen
Lokale besturen staan het dichtst bij inwoners en nemen vandaag al een groot deel van de maatschappelijke uitdagingen op. Tegelijk stijgen hun kosten voor energie en personeel en neemt de druk toe door de vergrijzing, groeiende sociale noden en noodzakelijke investeringen in klimaat en infrastructuur.
De VVSG erkent dat de Vlaamse regering een zeer moeilijke oefening moest maken. Maar dat maakt het niet meer aanvaardbaar dat ze haar budgettaire problemen doorschuift naar de steden en gemeenten. “Lokale besturen staan voor dezelfde uitdagingen als de Vlaamse overheid. Ze kunnen een bijkomende besparingsfactuur van deze omvang niet zomaar opvangen”, stelt de VVSG.
De gevolgen zullen in elke gemeente voelbaar zijn. Investeringen dreigen uitgesteld te worden, de beleidsruimte krimpt en lokale besturen moeten mogelijk hun dienstverlening bijsturen of bijkomende financiële inspanningen vragen van inwoners, bedrijven en verenigingen. De maatschappelijke uitdagingen verdwijnen immers niet door deze besparing.
Lokale besturen hebben recht op voorspelbare financiering
Op basis van de bestaande regelgeving gingen lokale besturen ervan uit dat ze de komende vijf jaar samen ongeveer 25 miljard euro uit het Gemeentefonds zouden ontvangen. Daar haalt de Vlaamse regering nu ongeveer 1 miljard euro af. Dat komt neer op een vermindering van ongeveer 4 procent van hun belangrijkste financieringsbron.
Tegelijk voeren lokale besturen sinds begin dit jaar hun nieuwe meerjarenplannen uit. Ze maakten die plannen op basis van financiële afspraken die Vlaanderen zelf decretaal vastlegde. De jaarlijkse groeivoet van 3,5 procent van het Gemeentefonds was geen vrijblijvende beleidsintentie, maar een expliciet engagement van de Vlaamse overheid tegenover de lokale besturen. Steden en gemeenten hebben met dat engagement rekening gehouden bij de opmaak van hun meerjarenplannen. Dat de Vlaamse regering nu afwijkt van die decretaal verankerde afspraak, schaadt het vertrouwen. Lokale besturen hebben een betrouwbare partner nodig. Wie tijdens een lopende bestuursperiode eenzijdig financiële afspraken wijzigt, ondergraaft de voorspelbaarheid en stabiliteit die nodig zijn voor een gezond lokaal financieel beleid.
Ook andere maatregelen dreigen lokale besturen te raken
De besparing op het Gemeentefonds is dus al erg zwaar. Daarnaast vreest de VVSG dat gaandeweg nog andere maatregelen zullen bekend worden die de financiële impact op steden en gemeenten nog groter zullen maken.
Zo zou bijvoorbeeld de Vlaamse premie voor activering verdwijnen. Tegelijk zorgt de federale beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd ervoor dat duizenden mensen een beroep doen op de OCMW’s. Lokale besturen zetten sterk in op activering, maar hebben daarvoor voldoende ondersteuning nodig van zowel de federale als de Vlaamse overheid.
De VVSG vraagt daarom snel volledige transparantie over alle maatregelen met een impact op lokale besturen. Steden en gemeenten nemen elke dag hun verantwoordelijkheid op voor inwoners, verenigingen en ondernemingen. Daarvoor hebben ze financiële stabiliteit, voorspelbaarheid en respect voor gemaakte afspraken nodig.
