Samen klimaatactie versterken via e-learningplatform AT LAST
Behoort tot de editie Magazine Lokaal april 2025
Magazine Lokaal
LIFE AT LAST is een door de EU gefinancierd project dat steden en gemeenten helpt om hun klimaatambities waar te maken. Vooral middelgrote en kleinere steden hebben het vaak moeilijk bij de uitvoering van hun Duurzame Energie- en Klimaatactieplannen (SECAP’s). AT LAST zet in op capaciteitsopbouw, samenwerking en kennisdeling om de problemen op te lossen. Via de Europese Community of Practice (CoP) kunnen honderden gemeenten kennis uitwisselen en samen stappen zetten naar een klimaatneutrale toekomst.
In Vlaanderen nemen Bonheiden, Knokke-Heist en Oostende als proefgemeenten deel aan AT LAST. Hove en Kontich sluiten aan als klankbordgemeenten en brengen waardevolle input aan. Alle deelnemende gemeenten experimenteren met positieve energiewijken, waar energie lokaal en duurzaam wordt opgewekt en gedeeld. De VVSG ondersteunt de lokale besturen met de hulp van een breed consortium. Dit samenwerkingsverband omvat het Italiaanse energieagentschap AESS, de Zweedse onderzoeksinstelling SEI, het Nederlandse Klimaatverbond, het Belgische consultancybedrijf Transition Stories en het Spaanse communicatiebureau Revolve.
Energieproductie en -gebruik zijn verantwoordelijk voor meer dan 75% van de Europese broeikasgasuitstoot. De EU wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn en streeft daarvoor naar volledige decarbonisatie van het energiesysteem. Steden en gemeenten zijn hierin sleutelspelers: 74% van de Europeanen woont in stedelijke gebieden, en lokaal beleid bepaalt mee hoe we omgaan met energie, mobiliteit en ruimtelijke ordening.
565 Belgische lokale besturen engageerden zich via het Burgemeestersconvenant om een energie- en klimaatactieplan uit te werken. Toch botsen vooral middelgrote en kleinere steden op hindernissen: gebrek aan middelen, technische expertise of een duidelijke strategie. Europese steunprogramma’s bereiken vaak de grotere steden, terwijl kleinere gemeenten op zoek blijven naar haalbare en betaalbare oplossingen. AT LAST helpt deze steden en gemeenten om concrete actie te ondernemen. Het project biedt ondersteuning bij planning, financiering en uitvoering van klimaat- en energiebeleid. Door samenwerking en kennisuitwisseling leren steden en gemeenten van elkaar en vermijden ze dat iedereen telkens dezelfde beginnersfouten maakt. En dat er kostbare tijd verloren gaat.
Hoe werkt het?
AT LAST versterkt de capaciteit van 25 lokale besturen in vier Europese landen: Italië, Nederland, België en Zweden. Dit gebeurt via proefprojecten en netwerken die concrete actieplannen ontwikkelen en uitvoeren. Daarnaast wordt een bredere Community of Practice uitgebouwd met een duizendtal Europese gemeenten, waar deelnemers ervaringen kunnen delen en samen oplossingen zoeken.
Een belangrijk hulpmiddel is het Huddle e-learningplatform. Hier kunnen lokale besturen in hun eigen tempo bijleren over klimaatbudgettering, governance en positieve energiewijken. Daarnaast vind je er nuttige informatie over klimaatcommunicatie en over hoe je burgers bij de zaak betrekt.
Een brede mix van werkvormen motiveert en biedt een grote flexibiliteit. Lezingen, mind maps, audiovisuele tools, demo’s, groepsdiscussies en praktijkoefeningen zijn een mooie aanvulling op de schriftelijke cursus. Met het Huddleplatform kun je bijleren waar en wanneer je maar wilt, zelfs op de trein. De app biedt ondersteuning en inspiratie. Zo wordt het makkelijker om lokale klimaatplannen om te zetten in concrete acties. Vlaamse proefgemeenten delen er hun ervaringen. Voorbeelden daarvan staan in de inzetten bij deze tekst.
Waarom meedoen aan AT LAST?
Voor steden en gemeenten biedt AT LAST een mooie kans om hun klimaatplannen sneller en beter uit te voeren. De voordelen?
- Je krijgt toegang tot kennis en expertise via de Community of Practice en kunt gebruikmaken van het gratis Huddle-platform.
- Je krijgt ondersteuning bij financiering en uitvoering met concrete tips voor klimaatacties. De sneltoetskaart met communicatierichtlijnen van Hove en Kontich vind je in de praktijkendatabank van VVSG. Leren van andere gemeenten door ervaringen te delen en samen te werken.
- Je ondervindt efficiëntiewinst en komt tot betere plannen dankzij slimme strategieën die tijd en middelen besparen.
‘Je merkt dat andere steden en gemeenten tegen dezelfde uitdagingen aanlopen,’ zegt Eva Monballyu vanuit Knokke-Heist. ‘Het is leerrijk om samen oplossingen te zoeken en expertise te delen. Bovendien is het een troef dat de VVSG deel uitmaakt van dit netwerk: zo is er een brug naar de andere overheden.’ —
Oostende zet in op samenwerking en kennisdeling
In de Centrumwijk in Oostende wordt gewerkt aan wijkrenovatie binnen het Lokaal Energie- en Klimaatpact (LEKP). Ellen De Wit, stedelijk beleidscoördinator, ziet AT LAST als een kans om van andere steden en gemeenten te leren. ‘Dankzij het project konden we onze plannen aftoetsen en versterken,’ vertelt ze. ‘Zo kregen we nieuwe inzichten voor ons wijkverbeteringscontract binnen het LEKP. Ook de ervaringen met klimaattafels in andere steden hielpen ons om onze eigen manier van werken te verfijnen.’ Het Huddle e-learningplatform biedt Oostende een duidelijk kader om zich beter te organiseren voor duurzaamheidsuitdagingen. ‘Niet elke stad of gemeente moet het wiel heruitvinden,’ zegt De Wit.
Door kennis te bundelen en te delen werken we efficiënter en verbeteren we de kwaliteit van onze plannen.
Knokke-Heist verkent de mogelijkheden van positieve energiewijken
Knokke-Heist concentreert zich binnen AT LAST op Oostwinkel (Heist) en Ramskapelle-dorp. De gemeente heeft nog geen ervaring met positieve energiewijken, maar ziet dit als een kans om eraan te beginnen. ‘We geloven in de noodzaak van duurzame ontwikkeling en willen onze klimaat- en energiedoelstellingen uitvoeren,’ zegt Eva Monballyu, beleidsdeskundige Klimaat & Energie. ‘Dit project helpt ons om aan energie-efficiëntie en hernieuwbare energie te werken.
Via AT LAST leren we van andere steden en krijgen we toegang tot technische ondersteuning.’ De koppeling met het Burgemeestersconvenant geeft de gemeente een strategisch kader om haar klimaatambities te realiseren.
AT LAST helpt ons om gerichte maatregelen te nemen, de voortgang te monitoren en resultaten te evalueren. Dat maakt ons
beleid efficiënter en effectiever.
Hove en Kontich versterken wijkrenovatie met sneltoetskaart ‘Communicatierichtlijnen’
In Hove wordt gewerkt in de Vredeswijk, terwijl Kontich de Altenawijk onder handen neemt. Beide gemeenten zijn geen proefgemeenten, maar nemen als klankbordgemeenten deel aan de Community of Practice. Ze presenteren met trots hun sneltoetskaart Communicatierichtlijnen die ze binnen de wijkverbeteringstrajecten ontwikkelden.
‘Wijkrenovaties en positieve energiewijken zijn een nieuw gegeven, en er valt nog veel te leren,’ zegt Annelies Heylen, duurzaamheidsambtenaar van Hove. ‘Iedere gemeente organiseert zo’n project anders, en dankzij de Community of Practice kunnen we leren van andere gemeenten. Zo ontdekken we wat werkt en wat niet. Bovendien creëert de community meer zichtbaarheid voor onze wijkrenovatieprojecten, zodat we meteen met deze informatie aan de slag kunnen.’ Daarnaast is het aanbod van cursussen op Huddle goud waard. ‘De modules over financiering, governance en communicatie met burgers en stakeholders ondersteunen ons bij de verdere ontwikkeling van ons project. En dan nemen we deze kennis ook nog eens mee naar andere duurzaamheidsprojecten.’
Om wijkrenovatie beter zichtbaar te maken denken Hove en Kontich na over extra initiatieven: een wijkwandeling langs gerenoveerde woningen via Klimaatwerf, een huisbezoek bij een deelnemend gezin, en de zichtbaarheid vergroten met een gevel- of brievenbussticker, affiche of een andere vorm van visuele herkenning van deelnemers. ‘Zo kunnen we niet alleen informeren, maar ook andere buurtbewoners inspireren om mee in het traject te stappen,’ vult Kontichs duurzaamheidsambtenaar Lien De Schepper aan.
Wijkrenovaties en positieve energiewijken zijn een nieuw gegeven, en er valt nog veel te leren.
De sneltoetskaart communicatie van Hove en Kontich vind je in de praktijkendatabank
Bonheiden op zoek naar de juiste klimaatstrategie
Een klimaatgerichte wijkaanpak is onmisbaar om duurzame resultaten te behalen, maar de juiste strategie vinden blijft lastig. Met het AT LAST-project wil de gemeente inspiratie opdoen, kennis delen en ervaringen uitwisselen. Zo hoopt ze in de wijk rond de Kardinaal Cardijnlaan een effectieve en haalbare werkwijze te ontwikkelen die ook in andere wijken toegepast kan worden. ‘We spitsen ons toe op deze specifieke jaren 70-wijk vanwege de strategische ligging en de gemengde sociale context,’ legt duurzaamheidsambtenaar Thomas Pluymers uit.
Daar zijn verschillende redenen voor. Er zijn eerder al eerste stappen gezet, met vallen en opstaan. Bonheiden wil die ervaringen benutten om een gerichte en succesvolle strategie te ontwikkelen. Daarnaast is er de strategische ligging: de wijk, die heel herkenbaar is door haar uniforme bouwstijl, ligt vlak bij het gemeentehuis en het cultuurcentrum. Bonheiden ziet kansen om de wijk en de gemeentelijke site samen klimaatneutraal te maken. De typische jaren 70-weginfrastructuur willen ze aanpassen aan de behoeften van vandaag en morgen. Tot slot is er de gemengde sociale context: de wijk bestaat voor de helft uit sociale huurwoningen en voor de andere helft uit sociale koopwoningen. Dit biedt mogelijkheden om de klimaattransitie breed toegankelijk te maken.
‘We verwachten van AT LAST dat het ons helpt om een integrale en haalbare strategie uit te werken. We doen nu al waardevolle inzichten en inspiratie op uit andere gemeenten. De uitwisseling van kennis en ervaringen helpt ons om structurele keuzes te maken en gerichte stappen te zetten. Uiteindelijk willen we een blauwdruk ontwikkelen die ook in andere wijken kan worden toegepast,’ besluit Thomas Pluymers.
