Nu de dagen korter worden en het vroeger donker wordt, komt veiligheid in de publieke ruimte scherper op de agenda. Niet alleen de feiten tellen. Ook het veiligheidsgevoel bepaalt of inwoners zich vrij door hun gemeente bewegen. Lokale besturen kunnen daar veel aan doen, als ze vertrekken van wat mensen ervaren.
Veiligheid in de publieke ruimte laat zich niet volledig vatten in politiecijfers of meldingen. Die blijven belangrijk, maar ze vertellen maar een deel van het verhaal. Zeker bij grensoverschrijdend gedrag en intimidatie blijft veel onder de radar. Zo toonde eerder onderzoek van Plan International België dat 91 procent van de meisjes al seksuele intimidatie in de publieke ruimte had meegemaakt, terwijl maar 6 procent aangifte deed.
Dat verschil tussen ervaring en melding moet ons alert maken. Wie wil weten waar inwoners zich onveilig voelen, we moeten hun ervaringen zichtbaar maken. Data helpen, maar ook gesprekken, focusgroepen en veiligheidswandelingen zijn waardevol. Hoe beleven mensen een halte, park, straat of plein? Waarom mijden ze bepaalde plekken? Zulke vragen leggen bloot wat cijfers niet tonen.
Goede straatverlichting, handhaving en een aanspreekbare politie helpen. Maar een veilige publieke ruimte begint al vóór er een incident plaatsvindt. Lokale besturen hebben daarin meer hefbomen dan ze soms denken. Ook jeugdwerk, buurtwerk, evenementen, gelijke kansen, communicatie, mobiliteit en ruimtelijke inrichting dragen bij aan een omgeving waarin intimidatie minder kansen krijgt.
Het gaat dus niet alleen om ongewenst gedrag sanctioneren, maar ook om de sociale norm. Hoe willen we dat mensen met elkaar omgaan? Omstaandertrainingen leren inwoners bijvoorbeeld hoe ze veilig reageren als ze intimidatie zien. Zo wordt veiligheid een verantwoordelijkheid van de hele gemeenschap.
Een veilige publieke ruimte begint al vóór er een incident plaatsvindt. Lokale besturen hebben daarin meer hefbomen dan ze soms denken.
Lokale besturen moeten daarbij bewust kiezen wie ze betrekken. De meest mondige inwoners zijn niet noodzakelijk degenen die het vaakst intimidatie ervaren. Meisjes en jonge vrouwen verdienen bijzondere aandacht. Afhankelijk van de lokale context geldt dat ook voor LGBTI+-personen, ouderen, nieuwkomers en andere groepen.
Scholen, verenigingen, ondernemers en lokale partners helpen om ook minder gehoorde stemmen te bereiken en te betrekken.
Met Safer Cities 2.0 combineren lokale besturen data, participatie en samenwerking. Via het lerend netwerk grensoverschrijdend gedrag in de publieke ruimte ondersteunen Plan International België, de VVSG en Sensoa die uitwisseling. Met de VVSG voegen we de daad ook bij het woord door op 9 oktober deel te nemen aan de collectieve wandelactie Her Walk van Plan International België.
Veel besturen botsen op dezelfde vragen en kunnen van elkaar leren. Tegelijk vraagt elke wijk of deelgemeente eigen antwoorden. Met een gedeelde visie, duidelijke doelen en samenwerking tussen diensten groeien losse initiatieven uit tot duurzaam beleid. Want veilige publieke ruimte begint bij wie ze elke dag gebruikt. —
