Magazine Lokaal
‘Wie Mechelen bezoekt, valt het meteen op: water is voor dit stadsbestuur een absolute prioriteit. Aan de stadsrand herstellen we natte natuur, in de binnenstad geven we water alle ruimte als recreatief element,’ zegt een enthousiaste Kristof Calvo, schepen van Natuur en Groenontwikkeling. De stad mag dan ook als eerste in de Benelux prat gaan op het prestigieuze Ramsar-label voor steden die zich inzetten voor hun natte natuur en duurzaam waterbeheer.
Wat is het label Ramsar-wetlandstad?
Het Ramsar-label wordt wereldwijd toegekend aan steden die wetlands beschermen en herstellen. De conventie werd in 1971 in de Iraanse stad Ramsar opgericht en tot nog toe hebben 172 landen formeel beloofd om wetlands wereldwijd te beschermen. De bijeenkomst van de Ramsar-wetlandsteden vindt dit jaar in juli plaats in Victoria Falls, Zimbabwe. Ook Natuurpunt kreeg voor de eerste keer een uitnodiging. De erkenning als Ramsar-wetlandstad is geldig voor zes jaar en wereldwijd kregen nog maar 64 steden deze onderscheiding. Mechelen is de eerste in de Benelux.
‘Natte natuur – beter bekend onder de Engelse term wetlands – werd lange tijd gezien als land zonder nut. Je kunt er niet op bouwen, je kunt er geen landbouw op bedrijven en je kunt er zelfs niet wandelen, want het stikt er van de muggen,’ lacht Lander Wantens. Wantens is als coördinator Wetlandplan bij Natuurpunt nauw betrokken bij het Europese Wetland4Cities-natuurproject in Mechelen. De inspanningen van Mechelen voor uitmuntend waterbeheer zijn ook de verantwoordelijken van het label Ramsar-wetlandstad niet ontgaan. Tijdens een lezing in Duitsland had Wantens contact met een vertegenwoordiger van dat label. Die liet doorschemeren dat Mechelen wel eens als eerste stad van de hele Benelux het prestigieuze label zou kunnen krijgen.
De rest is geschiedenis, zoals dat heet, want heel recent werd de inzet inderdaad beloond met de uitreiking van het internationale Ramsar-label. Op 2 februari maakte Mechelen de erkenning bekend. ‘Een heel mooi moment,’ zegt Amelia Ilieva, bij Natuurpunt projectcoördinator van Wetlands4Cities, ‘want het was precies op de World Wetlands Day. Mooier kan een symbolische datum niet worden.’
Alleen maar meer plannen
Schepen Calvo is ervan overtuigd dat de internationale erkenning het Mechelse stadsbestuur niet in slaap zal wiegen. Integendeel: het duo stadsbestuur en Natuurpunt wil nog een tandje bijsteken. ‘Via het Wetlands4Cities gaan stadsbestuur en Natuurpunt nabij Mechelen 320 hectare grond in zijn oorspronkelijke staat herstellen,’ zegt Amelia Ilieva. Het project verenigt Natuurpunt, het Mechelse stadsbestuur, de Vlaamse Milieumaatschappij en waterbeheerder Pidpa. Herstel van de wetlands kan op diverse manieren: afgravingen om opgehoogde delen te verwijderen, drainagegrachten dempen, herstel van de initiële vegetatie die vaak uit open grasland bestaat. In het Mechelse praten we ook over de aanleg van stuwen om het water vast te houden in de natuurgebieden.
Wetlands zijn belangrijk voor de leefbaarheid van onze steden. Het zijn natuurlijke wapens tegen de klimaatverandering.
Amelia Ilieva somt op over welke gebieden het gaat: ‘De Barebeekvallei, de Zennevallei met Den Battelaer en de Vrouwvlietvallei met focus op het Mechels Broek. Alle drie maken ze deel uit van het grotere Natuurpark Rivierenland.’ Deze gebieden zullen de eerste vijf jaar onder handen worden genomen. Meer nog: dankzij de recente aankoop van 18 hectare natuurgebied door de stad Mechelen rond domein Muysenhuys wordt het Mechels Broek verbonden met het achterliggende Mispeldonk en vormen deze gebieden samen het grootste stedelijke stuk wetlands in heel Vlaanderen. Rivierenland werd ook opgenomen in het wetlandplan dat meer dan 1500 hectare wetland in Vlaanderen wil herstellen.
Er zijn verschillende redenen waarom wetlands belangrijk zijn voor mens, natuur en milieu. ‘Wetlands zijn heel belangrijk omdat ze optreden als reusachtige sponzen,’ aldus Amelia Ilieva, ‘bij teveel aan water, bij overvloedige regenval, houden ze water vast en slaan het op. Zo helpen ze om overstromingen in te dijken. Tegelijkertijd houden wetlands het hele jaar door water vast, als een reservoir, zodat we minder onder droogte lijden en minder hitte in de stad ervaren. Wetlands helpen ook om de temperatuur te milderen. Ze zijn dus belangrijk voor de leefbaarheid van onze steden. Het zijn natuurlijke wapens tegen de klimaatverandering.
‘Daarnaast zijn wetlands een biotoop voor talrijke soorten waarvan er vele alleen daar gedijen,’ vult Lander Wantens aan. Hij denkt meer in het bijzonder aan allerlei soorten watervogels en amfibieën, zoals de kamsalamander die in de poelen in de wetlands huisvesting vindt. ‘Historisch heeft de grote modderkruiper hier gezeten, maar hij is al enkele decennia verdwenen. Een van onze grote doelstellingen is om hem opnieuw te mogen ontvangen.’
Water zorgt voor verkoeling maar ook voor ontmoeting. De plaatsen waar we hebben onthard en hebben toegelaten dat water weer zijn plaats innam, zijn evenzovele plekken voor sociaal contact.
‘Vergeet ook niet de belangrijke sociale rol die het water in de stad speelt,’ benadrukt schepen Kristof Calvo. ‘Water zorgt voor verkoeling maar ook voor ontmoeting. De plaatsen waar we hebben onthard en hebben toegelaten dat water weer zijn plaats innam, zijn evenzovele plekken voor sociaal contact. Water is de plek voor de ondernemer die met watersport bezig is, water is de plek voor jongeren die afspreken, water is de plek waar de natuurliefhebber soorten komt spotten. Mechelen was een van de eerste steden die openluchtzwemmen mogelijk maakten. Water is mensen verenigen rond positieve ecologie: water is donkergroen en supersociaal.
Calvo: ‘Je kunt echt wel zeggen dat Mechelen op water rijmt. Wie onze binnenstad bezoekt, merkt dat wij de magie van water in onze stad alle kansen hebben gegeven. Je kunt te voet van de Sint-Romboutskathedraal pal in het stadscentrum naar de waterrijke natuurgebieden vlakbij. De combinatie van water in de binnenstad en wetlands in de directe omgeving vormt een heel bijzonder huwelijk.’
Samenwerken en kennisdelen
Een dergelijk grootschalig en langdurig project staat of valt met de puike samenwerking tussen stadsbestuur en Natuurpunt. Beide partners zijn vol lof over elkaar: Natuurpunt vindt dat Mechelen en de Mechelaars ‘geluk hebben met zulk een progressieve coalitie’, terwijl schepen Calvo blij is met de samenwerking met Natuurpunt ‘dat ervoor zorgt dat het project niet alleen in het stadhuis leeft maar ook op het terrein steun vindt’.
De Ramsar-steden komen geregeld samen. Daar hangt steeds een soort opwinding, zeg maar: de klimaatconferenties, maar dan op kleinere schaal.
Ook de erkenning als Ramsar-stad helpt om de kwaliteit van het beleid op te krikken. ‘Plots maak je deel uit van een netwerk waarin tips, goeie raad en beste praktijken over en weer worden uitgewisseld,’ zegt Lander Wantens. ‘De Ramsar-steden komen ook geregeld samen. Daar hangt steeds een soort opwinding, zeg maar: de klimaatconferenties, maar dan op kleinere schaal.’
‘Mechelen wil de opgedane ervaring met het Ramsar-label en het Wetlands4Citiesproject een Vlaamse vertaling geven met het label “Sponsstad” via de Green Deal klimaatbestendige omgeving,’ zegt Wantens. Dat label geeft een steuntje in de rug aan lokale besturen die goed waterbeheer voeren.’
Ook schepen Calvo is pro delen van expertise met andere steden en gemeenten ‘maar een simpele copy-paste zal niet werken. Het mooie aan lokale politiek is dat het beleid concreet genoeg is om van elkaar te kunnen leren maar tegelijkertijd is er altijd de eigenheid. Er is maar één Mechels Broek, maar er is overal potentieel om over de partijgrenzen heen beleidsmatig bezig te zijn met water en natuur. Elke euro die je besteedt aan waterbeleid is een euro die je goed hebt besteed.’ —
