Op 16 februari 2017 maakte minister Vandeurzen zijn beleidsvisie op het eerstelijnslandschap van de toekomst bekend tijdens de conferentie "Reorganisatie van de eerstelijnszorg". De overdracht van bevoegdheden in het kader van de 6de staatshervorming creëerde het momentum om het eerstelijnslandschap te herstructureren en te vereenvoudigen.

De persoon met een zorgnood komt centraal te staan. Samen met de mantelzorger wordt hij de spil van de zorg. Geïntegreerde zorg wordt het sleutelbegrip. De samenwerking tussen de actoren in de eerste lijn in zorg, gezondheid en welzijn wordt vereenvoudigd met oog op een zo goed mogelijk zorg.

De minister legt een sterk verband tussen de hervorming van de eerste lijn en het lokaal sociaal beleid.

Covid-opdrachten voor de Zorgraden

De Vlaamse Regering keurde op 26 juni 2020 een plan goed om heropflakkeringen van COVID-19 in te dijken. De zorgraden met hun netwerk krijgen hier een belangrijke rol toebedeeld. Het welslagen van infectiebestrijding staat of valt immers door enerzijds een preventieve aanpak en anderzijds een doorgedreven contactopsporing en ondersteuning van getroffen voorzieningen en gemeenschappen. Meer informatie vind je in deze presentatie en op de website van het Agentschap Zorg en Gezondheid.

60 zorgraden formeel erkend en meteen actief in de strijd tegen COVID-19

Op 1 juli zijn de zorgraden van de 60 eerstelijnszones in Vlaanderen formeel erkend. De zorgraden betreden meteen een zorglandschap dat zich aan het voorbereiden is op heropflakkeringen van COVID-19. Kwetsbare zorgvoorzieningen bereiden zich voor en iedereen is attent om lokale uitbraken snel te detecteren en de kop in te drukken. De zorgraad als bruggenbouwer bij uitstek heeft een wezenlijke rol te vervullen om de verschillende actoren met elkaar te verbinden, van lokaal bestuur tot huisartsenkring, van woonzorgcentrum tot ziekenhuis en andere gezondheidsactoren.
 

Rol in strijd tegen COVID-19
Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) vraagt de zorgraden dan ook de handschoen op te nemen in de strijd tegen COVID-19. Ze zien voor de zorgraden 3 belangrijke opdrachten:
1. De medische expertise aanwezig in het netwerk aanspreken en inzetten om te adviseren en te helpen om lokale uitbraken te beheersen, in nauwe samenwerking met lokale besturen.
2. Het beschikbare hulpaanbod in de regio inzetten om de noden die er zijn te beantwoorden en om uitbraken te voorkomen.
3. De bevolking en zorgaanbieders informeren en sensibiliseren over hoe ze kunnen bijdragen om COVID-19-uitbraken te beheersen.

Uniek aanspreekpunt per regionale zorgzone
Om de informatie-uitwisseling te bevorderen, zal het VAZG de zorgraden vragen om per regionale zorgzone een regionaal, uniek aanspreekpunt aan te duiden. Dit aanspreekpunt werkt samen met de betrokken zorgraden aan een goede informatiedoorstroming tussen de zorgraden onderling en de overheden. Om zo’n unieke aanspreekpunt te installeren en ook een lokaal crisisteam stelt de Vlaamse regering extra middelen ter beschikking aan de zorgraad. Hiermee kan op lokaal niveau ook medische expertise (bijvoorbeeld via de huisartsenkringen) ingekocht worden.

Infosessies en leidraad
Om de zorgraden te informeren over deze opdrachten en hun vragen of verwachtingen die ze hierbij hebben te beantwoorden, vonden er infosessies plaats op 6 en 7 juli. Het VAZG werkt aan een leidraad die handvaten zal bieden om deze taken op te nemen.

Persoon met een zorgnood centraal

De nieuwe beleidsvisie vertrekt vanuit de persoon met een zorgnood. Deze persoon heeft de regie over zijn zorg. Wanneer de persoon zelf de regie niet meer kan opnemen, zal de mantelzorger of een professionele zorgverlener de regie overnemen. Dit gebeurt steeds in overleg met de persoon met een zorgnood.

Regie over de zorg, zorgverleners samenbrengen, vraagt natuurlijk de nodige kennis. Kennis die een persoon met een zorgnood of zijn mantelzorger niet altijd heeft. Hier kan het geïntegreerd breed onthaal een belangrijke rol vervullen. Lokale besturen kunnen eveneens inzetten op buurtgerichte zorg en preventie, zodat de persoon met een zorgnood een netwerk rond zich heeft en langer thuis kan blijven wonen.

Samenwerking en ondersteuning van professionele zorgverleners

Het zorglandschap is enorm versnipperd. Hulpverleners werken naast elkaar zonder zicht te hebben op het volledige aanbod aan zorg en ondersteuning. In zijn beleidsvisie streeft de minister naar een geïntegreerd aanbod van zorg- en dienstverlening en dit op drie niveaus: de eerstelijnszone, de regionale zorgzone en het Vlaams Instituut voor de Eerstelijn (Vivel).

Niveau 1: Eerstelijnszones 

De eerstelijnszones zijn gebieden van minimum 70.000 inwoners. Ze werden op 29 juni 2018 bij besluit van de Vlaamse Regering vastgelegd. Meer informatie op www.eerstelijnszone.be.

In de opstartfase stuurt een veranderteam de eerstelijnszone aan; dit team koppelt terug naar een ruimer veranderforum. Tijdens deze eerste fase, die loopt van 1 maart 2018 tot eind 2019, krijgt elke eerstelijnszone een financiële ondersteuning van 12.000 euro.

Tegen eind 2019 moet in elke eerstelijnszone een zorgraad samengesteld zijn die dan de aansturing van de eerstelijnszone overneemt van het veranderteam. De zorgraad moet prioritair volgende taken ter harte nemen:

  • de organisatie en het aanbod afstemmen op de zorg- en ondersteuningsvragen;
  • de ontwikkeling van het geïntegreerd breed onthaal ondersteunen, waaronder de afstemming en samenwerking met zorgaanbieders en het realiseren van een maximale rechtentoekenning en toegang tot diensten en voorzieningen;
  • interdisciplinaire samenwerking, waaronder gegevensdeling, stimuleren;
  • kringwerking stimuleren
  • invulling van de sociale kaart mee ondersteunen.

Een zorgraad moet samengesteld zijn uit de verschillende actoren actief in de eerste lijn. De zorgraad omvat:

  • een cluster lokale besturen (6 zetels),
  • een cluster welzijn (6 zetels),
  • een cluster gezondheid (6 zetels),
  • een vertegenwoordiging van personen met een zorg- en ondersteuningsvraag (2 zetels) en
  • nog 4 optionele zetels. 

Lokale besturen zijn in de zorgraad minstens vertegenwoordigd via de cluster lokale besturen. Deze cluster vult men in vanuit de regiefunctie met oog op de verschillende beleidsdomeinen zoals wonen, welzijn, vrije tijd, tewerkstelling, onderwijs, … Het is belangrijk dat lokale besturen in de eerstelijnszone afspreken wie ze afvaardigen voor deze cluster.

Lokale besturen die ook actor zijn in de welzijnscluster, bv. als ze een eigen dienst voor gezinszorg hebben, een lokaal dienstencentrum, een woonzorgcentrum, de sociale dienst van het OCMW, bekijken met de sector wie de vertegenwoordiging op zich neemt. Hiervoor zal men dus in overleg moeten gaan met de andere actoren op het terrein.

Niveau 2: Regionale zorgzones

De regionale zorgzone omvat een gebied van minimaal 300.000 inwoners en is de som van 1 tot 4 eerstelijnszones. Op 29 maart keurde de Vlaamse Regering de indeling van Vlaanderen in 14 regionale zorgzones goed. Hiervoor werden de werkingsgebieden van verschillende Vlaamse zorgactoren (logo's, netwerken GGZ, palliatieve netwerken, expertisecentra dementie) op elkaar gelegd en vergeleken. Meer informatie in de mededeling aan de leden van de Vlaamse Regering.

De taken van het regionaal zorgplatform zijn:

  • het aanbod aan zorg en ondersteuning afstemmen op de behoeften van de bevolking binnen het grondgebied;
  • eerstelijnszorg en gespecialiseerde zorg op elkaar afstemmen;
  • problemen, drempels of knelpunten behandelen die niet door de zorgraden binnen hun werkgebied kunnen opgelost worden.

De regionale zorgzone wordt aangestuurd door een regionaal zorgplatform. Dit regionaal zorgplatform bestaat minstens uit de Logo's, de palliatieve netwerken, de ziekenhuizen en ziekenhuisnetwerken, de expertisecentra voor dementie, de geestelijke gezondheidszorgnetwerken, een afvaardiging van de zorgraden en de verenigingen van mantelzorgers en gebruikers.

Niveau 3: Vlaams Instituut Eerste Lijn (Vivel)

Het Vlaams Instituut Eerste lijn Lijn krijgt volgende opdrachten:

  • informatie en data samenbrengen en ontsluiten;
  • methodieken, tools ontwikkelen;
  • zorgaanbieders van de eerste lijn adviseren, coachen, vormen en sensibiliseren;
  • innovatie stimuleren;
  • Bijdragen tot en opvolgen van toegankelijkheid en kwaliteit van de eerstelijnszorg;
  • de Vlaamse overheid adviseren.

De algemene vergadering en de Raad van Bestuur van Vivel is in grote lijnen samengesteld zoals de zorgraden van de eerstelijnszones, weliswaar met toevoeging van een vertegenwoordiging van de ziekenhuizen.

Contacteer ons!

Heb je vanuit het lokaal bestuur vragen over de hervorming van het eerstelijnslandschap? Dan kan je hiervoor terecht op het algemene mailadres eerstelijn@vvsg.be.

Documenten

Nuttige links

Recente kennisitems

Contactonderzoek met sterke lokale inbedding: bekijk het webinar 1
Kennisitem - 10-08-2020
Contactonderzoek met sterke lokale inbedding: bekijk het webinar
# Maatregelen coronavirus, Bestuurlijke handhaving, Preventie en veiligheid, Gezondheidsbeleid, Sociale dienstverlening, Eerstelijnszorg, Ouderenzorg, Thuiszorg Lees meer
Eerstelijnszones: vaak gestelde vragen 2
Kennisitem - 18-12-2019
Eerstelijnszones: vaak gestelde vragen
# Eerstelijnszorg, Thuiszorg, Publieke zorg, Ouderenzorg, Samenleving, gezin & welzijn Lees meer