Big data en open data

Data, de grondstof van een slimme stad

"Data zijn het nieuwe olie" wordt wel eens gezegd. In tegenstelling tot olie zijn data echter onuitputtelijk én overal.  De komst van het Internet of Things bracht een stortvloed aan data mee: al die geconnecteerde apparaten generen immers tonnen data en dat aantal blijft exponentieel groeien.

Men spreekt van big data wanneer de hoeveelheid data te groot is en de data te complex om met gewone databasesystemen de data te capteren en onderhouden.

Nochtans kan die data vaak erg bruikbaar zijn ("meten is weten").  Het is dus van belang om die gigantische hoeveelheid data te capteren en op te slaan voor eventuele analyses. Door analyses van data kunnen slimme oplossingen tot stand komen. In de context van een lokaal bestuur kan die data ook helpen voor de opmaak van de omgevingsanalyse bijvoorbeeld, of om beleidsbeslissingen te formuleren en motiveren of uitdagingen die er zijn te definiëren. 

Lokale overheden beschikken reeds over tonnen data: excelfiles, databanken, zelfs papieren fiches en dossiers. Het is belangrijk om die data te inventariseren, datasets te benoemen en op orde te brengen. Een goed georganiseerde datahuishouding is van essentieel belang in dit digitaal tijdperk.

Want wat ben je met slimme toepassingen in de gemeente als je de data niet kan verwerken of ordenen en er niet kan van leren om de dienstverlening te optimaliseren? Hiervoor heb je data nodig. De opmaak van een  databeleid, met oog voor informatieveiligheid en privacy, is een eerste belangrijke stap.

Datagedreven sturen

Het datagedreven sturen wint aan belangstelling. Data zijn ondersteunend voor beleidsvorming en vergemakkelijken het proces. Datagedreven is echter niet hetzelfde als datagestuurd. Beleid zal immers nooit énkel door data-analyse tot stand komen maar het is wel een belangrijk hulpmiddel. De technieken om data te analyseren en te gebruiken zijn toegenomen en dit biedt heel wat kansen voor lokale besturen. De resultaten van datagedreven sturen gaan van efficiëntiewinst in de afvalophaling door het analyseren van sensoren in openbare afvalkorven of de ophaalwagens tot een gebruiksvriendelijkere gemeentelijke website door betere inzichten in de behoeften van gebruikers tot het invoeren van verkeersvrije straten na passantentellingen en luchtkwaliteitsmetingen…

Een concreet voorbeeld is het city dashboard van de gemeente Knokke-Heist. Op het dashboard krijgen gemeenteambtenaren in één oogopslag de actuele situatie van de geluids-en luchtkwaliteit, het verkeer, de openbare afvalkorven, de bezetting van parkeerplaatsen… Ook de waterstanden van de watergangen, riolering en technische installatie in gemeentegebouwen worden gemonitord. Zo kunnen ze niet alleen snel ingrijpen als er problemen of afwijkingen zich voortdoen, de verzamelde data zal worden gebruikt om de dienstverlening en bepaalde beleidskeuzes te analyseren en bij te sturen waar nodig.

Open data en hackathons

Een lokaal bestuur beschikt over heel veel data: al dan niet digitaal. Deze informatie is niet alleen interessant voor het lokaal bestuur, maar is ook nuttig voor andere partijen. Zo kan het openstellen van data een stimulans zijn voor innovatie in de gemeente. Steeds meer steden en gemeenten publiceren hun data online (uiteraard rekening houdende met de privacywetgeving) zodat innovatieve bedrijven, start-ups, studenten... ermee aan de slag kunnen en hiermee tools kunnen ontwikkelen, die ook voor de stad een meerwaarde kunnen zijn. Steden organiseren daarom soms hackathons waarbij ze datasets voorleggen aan groepjes studenten of vrijwilligers, die met die data aan de slag gaan. Een hackathon kan ook vertrekken vanuit een bepaalde uitdaging of probleemstelling, waarvoor de verschillende teams de opdracht krijgen om een oplossing uit te dokteren.

Hierdoor geef je niet alleen kans aan jongeren in de gemeente om mee te participeren aan het beleid, de creativiteit wordt gestimuleerd, het draagvlak wordt vergroot en als lokaal bestuur kan je er bovendien een toffe, innovatieve oplossing aan over houden. Een Win/win!

De stad Gent organiseert al enkele jaren een succesvolle hackathon in het kader van het project Apps4Ghent. Op hun website kan je verschillende showcases terugvinden van apps die de studenten ontwikkelden tijdens de hackathon. Ook de stad Brugge organiseert jaarlijks "City Hacks Brugge" een hackathon met studenten

Open databanken en open city dashboarden

Er bestaan al heel wat databanken, al dan niet door de overheid aangestuurd, met beschikbare data over de stad of gemeente.  Deze info kan ook interessant zijn voor de inwoners, maar die vinden vaak hun weg niet naar zo'n platform. Een lokaal bestuur kan gebruik maken van die data en ze op een dashboard visueel en begrijpbaar maken voor de inwoners.

Het mobiliteitsdashboard van de stad Gent is hier een mooi voorbeeld van. Hier hebben ze een aantal beschikbare datasets gecombineerd en op een platform gezet dat realtime een overzicht geeft van de weersomstandigheden (buienradar), de drukte op de autowegen, de doorkomsten aan de haltes van het openbaar vervoer, de aantal beschikbare parkeerplaatsen in de stad… Deze info kan een inwoner van Gent helpen om te beslissen of hij met de fiets of de bus naar het centrum gaat, bijvoorbeeld. 

Je hoeft als lokaal bestuur dus niet meteen te investeren in slimme technologiën die data gaat verzamelen, er is al heel wat data beschikbaar die je kan gebruiken.

De Vlaamse Overheid levert inspanningen om zoveel mogelijk data met betrekking tot de overheid en lokale besturen te centraliseren op hun Open Data Portal. Als lokaal bestuur kan je hier ook, kosteloos, jouw datasets aan toevoegen. Zo help je mee aan het bouwen van een gecentraliseerde databank van de steden en gemeenten in Vlaanderen.

Open Data Charter

 Eind juni 2018 onderscheef het Stuurorgaan Vlaams Informatie en ICT-beleid het open data charter. Dit charter kwam tot stand in de Stuurgroep van Smart Flanders, het ondersteuningstraject van de Vlaamse Overheid in samenwerking met Imec, de 13 centrumsteden, het Kenniscentrum Vlaamse Steden en de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Ook de VVSG participeert mee in de stuurgroep.

 Het charter bevat een twintigtal principes met als doel data op een duurzame manier te ontsluiten, met het oog op transparantie en het maximaliseren van hergebruik van de data door andere partijen.

Door de ondertekening van dit charter, heeft de Vlaamse overheid de ambitie om deze principes toe te passen en als kader te gebruiken voor een meer samenhangend en gezamenlijk beleid rond open data.

Het document geeft ook steden en gemeenten een houvast om van start te gaan met hun open data-beleid.

Linked Open Data

Bij het publiceren van data is het belangrijk om de gegevens zo te structureren dat ze eenvoudig met elkaar in verband kunnen worden gebracht of "gelinkt". Een PDF of Word-documentje op de website van een gemeente zou je ook kunnen beschouwen als "data" maar heeft weinig waarde omdat het niet kan worden vergeleken met andere soortgelijke info en moeilijk te capteren en integreren valt in systemen. Linked Open Data heeft bovendien het voordeel dat het - het woord zegt hetzelf- linken legt tussen verschillende objecten in een databank of op een website bijvoorbeeld. Dit betekent dat als je de de data op één plek op een website aanpast, dit op een andere plak ook automatisch wordt gewijzigd.

Nu wordt het even technisch. Het is belangrijk om data-objecten uit te rusten met een "URI": een uniek identificatielabel voor elk gegeven. Linked Open Data wordt uitgedrukt in RDF, een soort programmeertaal. Een basiskennis van RDF is dus nodig maar is gelukkig niet zo moeilijk. In RDF wordt alle data uitgedrukt in triples: een wiskundige term voor de volgende combinatie: onderwerp - eigenschap, waarde). Het ontwerp en de eigenschap zijn altijd URI's. De waarde kan een URI zijn of een ander dataveld zoals een datum.