Voor een sterk lokaal bestuur

Kies hieronder uw filters

Citizenlab brengt burgers dichter bij het beleid

 

Hasselt en Wortegem-Petegem, maar ook Den Haag en zelfs Kaapstad: zo’n 65 gemeenten maken gebruik van de digitale platformen van Citizenlab. Die Brusselse start-up gebruikt technologie om burgerparticipatie aan te zwengelen. Zo slagen de twintigers Aline Muylaert en Wietse Van Ransbeeck erin de kloof tussen burger en beleid minstens op lokaal niveau een stuk kleiner te maken.

 

 

We ontmoeten Citizenlaboprichter Wietse Van Ransbeeck in BeCentral, de thuishaven van tientallen innovatieve en razend ambitieuze start-ups pal naast het station Brussel-Centraal. Medeoprichter Aline Muylaert poseert even mee voor de foto, maar moet het interview laten schieten, omdat ze nog deelneemt aan een panelgesprek. Citizenlab is hot. Wietse en Aline werden door het wereldvermaarde zakentijdschrift Forbes uitgeroepen tot een van de ‘30 under 30’, een van de dertig jonge ondernemers die staan te
popelen om de wereld te veranderen.

 

Hoe komen twee piepjonge ondernemers erbij om een digitaal platform voor burgerparticipatie op te richten?
Wietse Van Ransbeeck: ‘Het idee voor Citizenlab is gegroeid uit persoonlijke frustratie. We wonen zelf in Brussel, we hebben ideeën om die fantastische stad mooier en aangenamer te maken, maar we hadden het gevoel dat we daar nergens mee terecht konden. We hadden echt geen zin om een hele avond lang naar een schepen of een ambtenaar te gaan luisteren, om dan helemaal op het einde nog snel één vraag te kunnen stellen. We merkten dat we niet alleen waren met die frustratie. Veel leeftijdsgenoten
– zogenaamde millennials – zijn hun vertrouwen in de politiek aan het verliezen. Er is behoefte aan nieuwe,
moderne manieren om de band tussen de burger en het beleid te versterken. “Hoe kunnen we technologie inzetten om mensen bij het beleid in hun gemeente te betrekken?” Vanuit die vraag is Citizenlab ontstaan.’

 

Ligt de drempel om echt te participeren nog te hoog?
‘Ja, zeker voor jonge mensen. Op de klassieke participatiemomenten zie je steeds dezelfde mensen, steeds hetzelfde type publiek. Vaak wat ouder, vaak nogal mannelijk. Bovendien zijn het vaak de mensen met het meeste tijd, die het best geïnformeerd zijn en het mondigst zijn, die zulke participatiemomenten
overheersen. Met Citizenlab willen we de drempel voor burgerparticipatie niet alleen verlagen, maar ook
gelijk trekken. Op het digitale platform is ieders stem even veel waard.’

 

Slaagt Citizenlab er ook echt in een nieuw publiek warm te maken om deel te nemen aan het lokale beleid?
‘Dat denk ik wel: 60 procent van de mensen is jonger dan 45 jaar. Dat is een andere verhouding dan het
publiek dat je aantreft op de klassieke participatiemomenten.’

 

Waren de gemeentebesturen meteen gewonnen voor die nieuwe, digitale vorm van participatie?
‘Nee, helemaal niet. Toen we drie, vier jaar geleden pas begonnen te sleutelen aan ons platform, was het nog echt vechten tegen de bierkaai. Maar de geesten zijn heel snel gerijpt op een paar jaar tijd. Burgerbewegingen zijn steeds talrijker en steeds succesvoller, de internetdemocratie is helemaal
doorgebroken. Die evolutie hou je niet meer tegen, dus kun je ze maar beter voluit omarmen. Politici zien nu in dat ze die trein niet mogen missen.’

 

Welke argumenten leg je op tafel om hen ervan te overtuigen dat hun burgers ook digitaal willen
participeren?
‘We hadden zelf ook snel begrepen dat ons platform in twee richtingen moet werken: zowel bottom-up als
top-down. Het moet ruimte geven aan ideeën en initiatieven van onderuit, maar het moet tegelijkertijd een gecontroleerde omgeving zijn waar beleidsmakers het kader voor participatie kunnen afbakenen. Gemeenten zien ook dat Citizenlab die twee richtingen verzoent. We zijn niet zomaar een vrijblijvende ideeënfabriek, we zijn een echt beleidsinstrument. Pas op, dat vraagt veel tijd en energie van de gemeenten,
want het platform werkt echt in twee richtingen. Net doordat het niet vrijblijvend is, verwachten burgers
ook feedback op hun voorstellen en meningen. En verwachten ze, tenzij ze goede redenen horen waarom het niet kan, dat de gemeente er ook iets mee dóét in het beleid.’

 

Wat zijn de basisingrediënten van de participatieplatformen die Citizenlab bouwt?
‘Ons prototype is gemakkelijk moduleerbaar, zodat gemeenten het platform eenvoudig kunnen afstemmen
op hun eigen behoeften en wensen. Maar drie pijlers komen steeds terug. De eerste pijler is uiteraard de betrokkenheid en het engagement van de burgers. De tweede pijler is het beheer van alle input op het platform. Als een gemeente duizend ideeën binnenkrijgt, moet ze die ook op een snelle en heldere manier kunnen verwerken. Data worden maar iets waard als je ze ook fatsoenlijk kunt analyseren en er
conclusies uit kunt trekken. De derde en laatste pijler is dan het sluitstuk: het beleid maken. Stel dat 500 burgers voor een project zijn en 500 burgers tegen. Dat is een moeilijke situatie voor een gemeentebestuur. Maar de zaak verandert compleet als uit het platform ook blijkt dat zo goed als alle jongeren voor zijn en alle ouderen tegen. Dan kun je je beleid daarop afstemmen.’

 

Gebruiken steden en gemeenten het platform van Citizenlab vooral voor heel concrete projecten, of eerder als structureel beleidsinstrument?
‘In zo’n 80 procent van de gemeenten waar we actief zijn, hebben we een samenwerking van lange termijn. Een gemeente heeft gemiddeld zo’n 300 processen, waarvan ze er een stuk of twintig echt op dagelijkse basis gebruikt. Wij willen met Citizenlab een van die twintig processen zijn. Onze projecten zijn heel uiteenlopend, van tijdelijke en heel lokale projecten tot platformen die continu ideeën genereren. Participatietrajecten – ook digitaal – vragen tijd. Wij werken altijd met jaarcontracten, en vaak zeggen we gemeenten zelfs heel duidelijk dat een jaar te kort is.’

 

De internetdemocratie heeft ook een keerzijde: scheldpartijen, persoonlijke aanvallen, ‘internettrollen’
die dag en nacht met modder gooien. Hoe wapent Citizenlab zich daartegen?
‘Eigenlijk valt de negativiteit heel erg goed mee. Natuurlijk lokt pakweg het kunstwerk van Arne Quinze op de dijk van Oostende wel wat negatieve reacties uit, dat doet zo’n controversieel project altijd. Maar het blijft beschaafd. Ons platform heeft moderatiemechanismen, zodat andere deelnemers al te negatieve reacties eigenlijk zélf naar beneden stemmen. We werken ook met eenvoudige controlesystemen, die
garanderen dat mensen ook echt zijn wie ze zeggen dat ze zijn.’

 

Citizenlab is ondertussen ook actief in het buitenland. Gaan ze daar op een andere manier om met (digitale) participatie dan in Vlaanderen?
‘Noordelijke landen als Denemarken en Noorwegen, maar ook Nederland, kennen echt een participatiecultuur. De overheid gedraagt zich daar ook veeleer als facilitator, waardoor ze heel erg open staat voor platformen als Citizenlab. Ga je richting zuiden, dan merk je toch dat de benadering meer
top-down is. Dat de politiek zwaarder doorweegt en de touwtjes strakker zelf in handen houdt.’

 

Wat brengt de toekomst nog voor Citizenlab?
‘We zijn op een paar jaar tijd fors gegroeid. Ons eerste platform hebben we gelanceerd begin 2016, twee
jaar later hebben we al een team van twaalf mensen. In die twee jaar hebben we platformen gebouwd voor zo’n 65 verschillende gemeenten. Vooral in Vlaanderen en in België, maar ook steeds vaker buiten de landsgrenzen. Zo zijn we volop in gesprek om in Kaapstad, in Zuid-Afrika, een platform op te zetten. De nieuwe president Cyril Ramaphosa wil de corruptie bestrijden door de burger opnieuw in rechtstreeks contact te brengen met zijn bestuurders. Wij werken aan een platform om in Kaapstad die brug te slaan.’

 

Zal digitale burgerbetrokkenheid de klassieke participatie vervangen? Zijn de infoavonden in de lokale
parochiezaal ten dode opgeschreven?
‘Nee hoor, het is belangrijk zoveel mogelijk verschillende stemmen te laten horen. Een infoavond/discussieavond blijft belangrijk om echt in de diepte te gaan. Op onze platformen creëren we
een digitale agora waar mensen zeven dagen op zeven dag en nacht hun ideeën en meningen kunnen geven en in debat kunnen gaan. Maar daarnaast gebruiken we het platform ook om offline activiteiten te afficheren en daar extra volk naartoe te krijgen. Het ene kan niet meer zonder het andere.’ •

 

 

 

'Citizenlab begon in Hasselt'

‘Dit was het allereerste platform dat Citizenlab bouwde. Samen met de stad Hasselt hebben we digitale inspraak georganiseerd omtrent het stadspark, het Kapermolenpark. Meer dan 500 mensen hebben ideeën gedeeld. Uit het platform is bijvoorbeeld gebleken dat heel wat Hasselaars vroegen naar plekken om rustig
te kunnen werken in het park, bijvoorbeeld tijdens de lunch. Ze vroegen onder andere groene energie om computers en smartphones op te laden en een Wifiverbinding. Ik denk dat dit soort behoeften op de klassieke manier veel moeilijker aan de oppervlakte zou komen. Na een succesvol traject rond de nieuwe invulling van het Kapermolenpark, wil de stad nu ook het platform inzetten voor andere participatieprocessen zoals pop-up parken en RUP's. Vergelijkbaar met wat in Sint-Niklaas gebeurt, gaan ze in Hasselt via het platform nu ook gericht buurtbevragingen organiseren en input verzamelen voor wijkbudgetten.’

 

Wortegem-Petegem

 ‘De gemeente Wortegem-Petegem gebruikt een digitaal platform voor Buurtbouwers, het participatief budget dat het gemeentebestuur in het leven heeft geroepen. Het verdeelt 100.000 euro – een behoorlijk groot bedrag voor een gemeente van maar goed 6000 inwoners – onder projecten die burgers zelf indienen. Via het platform kunnen burgers projecten indienen en stemmen welke projecten uiteindelijk allemaal
5000 euro krijgen.’

 

Steenokkerzeel

‘Omdat Steenokkerzeel vlakbij de Brusselse ring en de luchthaven ligt, heeft het veel last van sluipverkeer. Het gemeentebestuur werkte zes verschillende scenario’s uit om dat sluipverkeer tegen te gaan en legde die aan de burgers voor op een digitaal platform. Voor de twee oplossingen die op het meeste goedkeuring
konden rekenen bij de inwoners – van sommige straten eenrichtingsverkeer maken, en camera’s met nummerplaatherkenning plaatsen op de meest kritieke punten – werkt de gemeente nu proefopstellingen uit.’

 

Vilvoorde

‘De stad Vilvoorde gebruikt het platform dat Citizenlab uitdokterde, puur bottomup. Inwoners kunnen er werkelijk élk idee op plaatsen om de stad te verbeteren. Het stadsbestuur engageerde zich om elk kwartaal
de vijf beste voorstellen te selecteren, en die binnen het college te bespreken en indien mogelijk uit te voeren. Als dat niet lukt, geeft Vilvoorde ook altijd feedback op het platform. De burgers kunnen op het platform ook perfect volgen welke ideeën het college halen en wat ermee gebeurt.’

 

Sint-Niklaas

‘In de stad Sint-Niklaas doet Citizenlab wat we in nogal wat grotere steden doen: platformen per buurt bouwen. Dat is een tendens die we op meer plekken zien, gemeenten gaan steeds vaker participatie op
buurtniveau organiseren. Dat zorgt voor een nog sterkere verbondenheid tussen burgers onderling en tussen burgers en beleid.’

 




  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Thema's

  • bestuur en organisatie; burgerzaken en dienstverlening; participatie; smart cities

Contact

  • Hasselt, Wortegem-Petegem, Steenokkerzeel, Vilvoorde, Sint-Niklaas
  • Adres: Kantersteen 12, 1000 Brussel
    Telefoon: 02 808 61 78

Links