Verzelfstandiging
De gemeente kan welbepaalde beleidsuitvoerende en beleidsvoorbereidende taken verzelfstandigen. Daartoe kan ze gemeentelijke verzelfstandigde agentschappen oprichten, die met deze taken worden belast.
De gemeentelijke intern verzelfstandigde agentschappen (IVA's) zijn diensten zonder eigen rechtspersoonlijkheid. De 'gewone' gemeentebedrijven (regieën) zijn de voorgangers van deze IVA's.
De gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen (EVA's) zijn diensten met eigen rechtspersoonlijkheid. Zij kunnen een publiekrechtelijke of een privaatrechtelijke vorm aannemen.
De publiekrechtelijke gemeentelijke EVA's zijn autonome gemeentebedrijven (AGB's) en gemeentelijke autonome havenbedrijven. De privaatrechtelijke gemeentelijke EVA's zijn vennootschappen, verenigingen (vooral vzw's) of stichtingen.
Toepasselijke wetgeving
De meeste bepalingen van het Gemeentedecreet (GD) zijn in werking getreden op 1 januari 2007. Dit geldt ook voor de titel over de gemeentelijke verzelfstandigde agentschappen (artikelen 221-247). Enkel de bepalingen over het financiële instrumentarium en de externe audit, die ook voor de gemeenten zelf nog niet uitvoerbaar zijn (en grondig worden aangepast), zijn nog niet in werking getreden.
Voor het overige is het GD dus wel van toepassing op de verzelfstandigde agentschappen die vanaf 1 januari 2007 worden opgericht.
Voor de reeds bestaande verzelfstandigde structuren voorziet artikel 310 wel in een overgangsregeling. Zij moeten hun werking en statuten in overeenstemming brengen met het GD uiterlijk op 1 januari 2013 (nvdr: de Vlaamse regering heeft op 15 juli 2011 een voorontwerp tot wijziging van het GD goedgekeurd, waarbij deze datum wordt veranderd in 1 januari 2014). Voor hen treedt het GD in werking na ontvangst van de ministeriële goedkeuring van de statutenwijziging.
Volgens minister Keulen (zie brief hiernaast) blijven de bestaande AGB’s in afwachting vallen onder de toepassing van de (oude) Nieuwe Gemeentewet (artikelen 263bis-decies), met inbegrip van de reeds opgeheven artikelen. Daardoor wordt een juridisch vacuüm voorkomen, vermits zij anders enkel zouden terugvallen op hun statuten.
Ook verduidelijkt de minister dat gedeeltelijke statutenwijzigingen mogelijk blijven tijdens de overgangsperiode naar de definitieve omvorming. Bij de 'finale' aanpassing aan het GD wordt een goedkeuring door de raad van bestuur én de gemeenteraad verwacht.
Het GD is niet van toepassing op de havenbedrijven in de zin van het decreet van 2 maart 1999 houdende het beleid en het beheer van de zeehavens.
Op de gemeentelijke EVA's in privaatrechtelijke vorm is, naast het GD, het gemeen recht van toepassing: het Wetboek van Vennootschappen of de wet van 27 juni 1921 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen.
Meer informatie
Elders op deze pagina's vindt u meer informatie over de Autonome Gemeentebedrijven.
Voor meer informatie kunt u ook terecht in het handboek Verzelfstandiging en samenwerking op lokaal vlak, uitgegeven door VVSG en Politeia.