AGB: Oprichting en statuten
Gemotiveerd verslag
Een autonoom gemeentebedrijf wordt opgericht bij gemeenteraadsbesluit op basis van een gemotiveerd verslag van het college van burgemeester en schepenen. In dat verslag worden de voor- en de nadelen van externe verzelfstandiging tegen elkaar afgewogen en wordt aangetoond dat beheer binnen de rechtspersoonlijkheid van de gemeente niet dezelfde voordelen kan bieden.
Hieronder volgt een overzicht van de voor- en nadelen van verzelfstandiging in een AGB in het algemeen. In de praktijk dient in elk concreet geval de afweging te worden gemaakt. Zie hiervoor ook het afwegingskader dat de VVSG heeft opgemaakt.
Voordelen
De ruimere mogelijkheden om publiek-private samenwerkingsverbanden op te zetten, kan de eerste goede reden vormen om een AGB op te richten. Dit is echter een kwestie van maatwerk. Het ontwikkelen van een project in een samenwerking tussen publieke en private partners vereist onder meer het uitwerken van een aangepaste juridische constructie. Naargelang het geval wordt gekozen voor hetzij een contractuele relatie tussen de partners, hetzij de oprichting van een nieuwe, gemeenschappelijke rechtspersoon. De voorwaarden waaronder een AGB kan deelnemen aan een participatieve PPS zijn nog steeds soepeler dan voor een gemeente.
Daarnaast biedt de eigen rechtspersoonlijkheid en het afzonderlijk vermogen het voordeel dat een ‘rollend investeringsfonds’ kan gecreëerd worden. Na ontwikkeling van een project kunnen de opbrengsten namelijk opnieuw worden geïnvesteerd in andere projecten, waardoor een zekere autofinanciering kan ontstaan.
Een andere belangrijke troef van een AGB is de vlottere interne besluitvorming en werking. Als afzonderlijke rechtspersoon beschikt een AGB over eigen bestuursorganen, waardoor de besluitvorming ontsnapt aan het vaak tijdrovende circuit van college van burgemeester en schepenen en gemeenteraad. Bovendien kunnen operationele bevoegdheden worden gedelegeerd naar een directiecomité of een gedelegeerd bestuurder. Doordat een AGB niet gebonden is aan strikte begrotingskredieten, kan het gemakkelijker inspelen op opportuniteiten. Vermits de besluitvorming niet openbaar is, kunnen bepaalde beslissingen (bv. maximum uit te brengen bod) langer vertrouwelijk worden gehouden, waardoor economische belangen en kansen beter kunnen worden gevrijwaard.
Bovendien is het mogelijk om interne en externe deskundigen te betrekken in het bestuur van een AGB, wat voor een professionalisering kan zorgen. Er moet wel rekening worden gehouden met een aantal regels inzake onverenigbaarheden en belangenvermenging. Bovendien moet de voorzitter van de raad van bestuur van een AGB steeds iemand van het college van burgemeester en schepenen zijn.
Omwille van hun industriële en commerciële activiteiten zijn AGB’s ten slotte btw-belastingplichtig, wat hen toelaat de btw op de inkomende facturen te recupereren of te optimaliseren. Voor vele gemeenten was dit de belangrijkste of zelfs enige drijfveer voor het oprichten van een AGB, meestal naar aanleiding van een grote onroerende investering. Dergelijke fiscale constructies worden inmiddels in vraag gesteld door de Btw-administratie.
Nadelen
Daarnaast zijn er enkele onmiskenbare nadelen verbonden aan de oprichting van een AGB. Zo valt de administratieve rompslomp die komt kijken bij de oprichting en de dagelijkse werking van zo’n afzonderlijke structuur zeker niet te onderschatten. Er zijn ook onvermijdelijk kosten aan verbonden, bijvoorbeeld de presentiegelden van de bestuurders en de erelonen van de bedrijfsrevisor.
Bovendien komt een AGB momenteel niet in aanmerking voor de meeste bestaande projectsubsidies. Soms kan dit worden ondervangen door een omweg via de gemeente, maar dergelijke constructies maken de zaken er niet eenvoudiger op.
Een fundamentele kritiek op de oprichting van AGB’s en andere verzelfstandigde agentschappen luidt dat ze de versplintering van het lokale bestuur in de hand werken en de democratische controle uithollen. De samenstelling van de raad van bestuur door de gemeenteraad, het werken met beheersovereenkomsten en de rapporteringsverplichtingen relativeren deze kritiek evenwel.
Besluit
Is het nu al dan niet de moeite waard om een autonoom gemeentebedrijf op te richten? Een eenduidige conclusie is er niet. Er zijn voor- en nadelen. Het Gemeentedecreet heeft een aantal voordelen van de AGB’s ten opzichte van de gemeenten teruggeschroefd. Deels heeft dat te maken met een gemoderniseerde regeling voor de gemeenten, bijvoorbeeld inzake delegatie van bevoegdheden en budgethouderschap. Deels heeft het ook te maken met de optie om maximaal te harmoniseren, bijvoorbeeld inzake boekhouding en rechtspositieregeling van het personeel.
Het heeft in geen geval zin een AGB als een doel op zich te beschouwen. Steeds is het slechts een middel om een andere doelstelling te bereiken. Zo kan de oprichting van een AGB een noodzakelijke actie zijn in de ontwikkelingsstrategie van een project. Dit is een kwestie van maatwerk. Belangrijk is dus in elk geval dat men de keuze voor een welbepaalde structuur (AGB of een andere structuur) steeds laten afhangen van de concrete verwachtingen, noden en opportuniteiten. Het heeft geen zin een AGB als een gegeven te beschouwen en dán pas te beginnen aan de invulling en motivering.
Goedkeuringstoezicht
De oprichting en de gelijktijdige vaststelling van de statuten is onderworpen aan een goedkeuringstoezicht door de Vlaamse regering. Die beschikt hiervoor over een termijn van 100 dagen. Beslist zij niet in die periode, dan wordt de goedkeuring geacht automatisch te zijn verleend.
Statutenwijzigingen kunnen worden aangebracht bij beslissing van de gemeenteraad, op voorstel of na advies van de raad van bestuur van het AGB. Ook statutenwijzigingen vallen onder het goedkeuringstoezicht.
Rechtspersoonlijkheid
Het AGB verwerft in principe rechtspersoonlijkheid vanaf de datum van het oprichtingsbesluit, weliswaar onder voorbehoud van de toepassing van het goedkeuringstoezicht (en dus van eventuele goedkeuring). Het is dan ook aanbevolen om pas beslissingen te nemen en rechtshandelingen te stellen vanaf de effectieve goedkeuring van de oprichting en de statuten door de Vlaamse regering.