Vlaamse gemeenten bestrijden samen overlast
Acht op tien Vlaamse steden en gemeenten sanctioneert overlast - juni 2011
Voor een analyse per provincie: Vlaams-Brabant, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg of West-Vlaanderen.
(laatste update kaartje: 15/06/2011 - onder voorbehoud van niet-gekende wijzigingen - aanpassing voor West-Vlaanderen, met dank aan MINAWA)
Sedert 1999 kunnen de Vlaamse steden en gemeenten zelf de strijd aangaan tegen vaak voorkomende vormen van overlast, zoals hondenpoep, wildplassers en lawaaihinder. Driekwart van de Vlaamse steden en gemeenten heeft daarvoor een specifiek overlastreglement opgesteld (zie kaartje regionale spreiding in de rechtermenubalk, update september 2009).
De VVSG onderzocht in 2008 welke steden en gemeenten de Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) invoerden en hoe die in praktijk toegepast worden. Uit die studie bleek dat in het voorjaar van 2009 ongeveer 7 op 10 Vlaamse steden en gemeenten in hun politiereglement overlastbepalingen opgenomen zouden hebben. Een update van de cijfergegevens in september 2009 leerde ons dat in september 2009 al 192 (62,3 %) Vlaamse steden en gemeenten het systeem toepasten.
Uit onze meest recente update (juni 2011) leren we nu dat al 78,57% van de Vlaamse gemeenten overlastboetes inschreven in hun plaatstelijke politieverordening en vermoedelijk 80% van de steden en gemeenten op korte termijn een aangepast politiereglement goedgekeurd zullen hebben. Vooral in de provincies Vlaams-Brabant, Oost-Vlaanderen en Antwerpen hebben al heel wat steden, gemeenten en politiezones GAS-boetes ingeschreven in de verordening. Het blijft niet alleen meer een beleid van de grotere kernen, want ook steeds meer landelijkere gemeenten hebben een (beperkt) aantal overlastbepalingen in hun verordeningen geïntegreerd (klik op het bovenstaande kaartje).
Factoren die een invloed hebben op invoering GAS - november 2008 - maart 2011
De verschillen inzake invoering van GAS vallen onder meer te verklaren door het feit dat de invoering van het systeem in bepaalde besturen nog wat bijkomend studiewerk vergt of dat het lokale bestuur om andere redenen beslist heeft om geen gebruik te maken van de administratieve sancties (bijvoorbeeld na afspraken met het Parket omtrent het niveau waarop de sanctionering van overlast dient te gebeuren). Toch staan de lokale besturen sterker dan ooit in hun strijd tegen overlast. Dat succes valt grotendeels te verklaren doordat gemeenten (meer dan 70% van de gemeenten met GAS) steeds vaker samenwerken om overlast tegen te gaan. Dat doen ze dan vooral in intergemeentelijke samenwerkingsverbanden (per provincie, per interlokale of intercommunale vereniging of op vlak van hun politiezone). Andere steden en gemeenten hebben voldoende middelen op personeel en financieel vlak om zelf overlast te beboeten. Net die expertise zorgt ervoor dat (bij benadering) 75% van de overlastdossiers ook effectief uitmondt in een geldboete. Overlastboetes worden echter foutief verward met een overlasttaks. De kosten voor een overlastdossier zijn vaak groter dan de inkomsten uit deze boetes.
Meest voorkomende overlastfenomenen nu en later - november 2008 - maart 2011
Vlaamse steden en gemeenten schrijven vooral boetes uit voor hondenoverlast (vb. hondenpoep, blaffende en bijtende honden, niet aan leiband houden: samen goed voor 15% inbreuken), klein vandalisme (ongeveer 13% inbreuken), geluidshinder (vb. gras maaien op zondag, boomcars, nachtlwaai: samen goed voor 21% inbreuken) en talrijke vormen van zwerfvuil (vb. blikjes, affiches: in 2008 nog goed voor 15% inbreuken). Vooral voor de aanpak dat laatste fenomeen hebben steden en gemeenten sedert 2008 meer middelen in handen gekregen. Iedere gemeente is vrij om zelf te bepalen welke vormen van overlast zij wil sanctioneren op haar grondgebied, daarom verschilt de inhoud van politieverordeningen heel sterk. In de toekomst willen lokale besturen ook kunnen optreden tegen recentere overlastfenomenen zoals de overlast door bepaalde quadvoertuigen (zie verder).
Evaluatie GAS-wetgeving
VVSG werkt mee aan evaluatie GAS-wetgeving - maart 2010
Minister van Binnenlandse Zaken Turtelboom gaf in het voorjaar van 2010 te kennen de Wet op de Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS-wet) te zullen evalueren. Nog voor het zomerreces van 2010 zou een wetsontwerp naar het Parlement vertrekken. Wegens de val van de federale regering kon hier geen gevolg aan gegeven worden. Op vraag van de FOD Binnenlandse Zaken heeft de VVSG een nota met concrete verbetervoorstellen opgesteld. Deze nota kwam tot stand op basis van een rondvraag in de VVSG-collegagroep 'sanctionerend ambtenaren' en op basis van een eigen bevraging tijdens de VVSG-studiedag ’10 jaar administratieve sancties’ in 2009. Onze verbetervoorstellen werden ook opgenomen in het VVSG-memorandum naar aanleiding van de vervroegde federale verkiezingen 2010. Dit zijn alvast onze eerste voorstellen tot verbetering van de wet:
1. Sanctionerende ambtenaren: een wettelijke verankering van de intergemeentelijke samenwerking mogelijk maken en de aanstellingsvoorwaarden voor de sanctionerend ambtenaar schrappen
2. Meer mogelijkheden voor de sanctionering van gemeentelijke verordeningen in GAS-wet en meer duidelijkheid omtrent het gebruik van GAS bij milieuhandhaving
3. Vereenvoudigde werktermijnen en een verduidelijking van de handtekenbevoegdheid
4. Een betere opvolging en afdwingbaarheid van de administratieve sancties
5. Verlagen van de minimumleeftijd voor het opleggen van geldboetes
6. Hogere maximumsom voor inbreuken door rechtspersonen
7. Meer middelen tegen hardnekkige overtreders
8. Duidelijke spelregels rond het opvragen van identiteitsgegevens
9. Meer mogelijkheden voor een succesvol bemiddelingstraject
10. Naar een duidelijke omschrijving van de bevoegdheden van de sanctionerend ambtenaar
11. Een aantal terminologische/technische aanpassingen
De VVSG blijft een voorstander van een effectief gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties op lokaal niveau. Vandaag passen zes op tien Vlaamse steden en gemeenten dit instrument immers al succesvol toe (zie hieronder). Heb u nog een goed idee om de GAS-wet te verbeteren, laat het ons weten. We houden u op de hoogte.
Meer info: tom.deschepper@vvsg.be.
Overige actualiteiten GAS-wetgeving
Gedepenaliseerd parkeren via GAS of belasting/retributie? - december 2010
De provincie Vlaams-Brabant bezorgde aan de gemeenten op haar grondgebied een brief waarin ze toelicht dat ze vanaf 15 december 2010 niet langer de dossiers in verband met de gedepenaliseerde parkeerovertredingen wenst te behandelen. Ze stelt als alternatief voor om te werken met een retributie, en verwijst daarvoor naar deze website.
Lees meer daarover op deze webpagina.
Lopende wetsvoorstellen en parlementaire vragen
Hieronder kunt u een verwijzing vinden naar een aantal lopende wetsvoorstellen inzake gemeentelijke administratieve sancties en een aantal recente parlementaire vragen over deze materie (niet-limitatief).
- Wetsvoorstel tot wijziging van artikel 119bis NGW teneinde het begrip 'herhaling' te omschrijven, de mogelijkheden tot vastelling en sanctionering uit te breiden en de leeftijdsgrens te verlagen (18/07/2011, Klik hier), (08/07/2011, Klik hier) en (20/05/2011, Klik hier).
- Wetsvoorstel tot wijziging van artikel 119bis NGW teneinde het 'straatverbod' wettelijk te verankeren en het foutparkeren op parkeerplaatsen voor personen met een beperking strafbaar te stellen met GAS (25/03/2011). Klik hier.
- Wetsvoorstel tot wijziging van artikel 119bis NGW teneinde het 'spijbelen' strafbaar te stellen met GAS (12/05/2011). Klik hier.
- Wetsvoorstel tot invoering van de mogelijkheid van een plaatsverbod als gemeentelijke administratieve sanctie (29/03/2012). Klik hier.
- Minder werklast bij Justitie door uitbreiding GAS (29/03/2011). Klik hier.
- Versterking intergemeentelijke samenwerkingsverbanden bij toepassing GAS (02/03/2011). Klik hier.
- Bestraffing van de 'openbare dronkenschap' met GAS (18/03/2011). Klik hier.
Privacycommissie formuleert aanbevelingen voor toepassing administratieve sancties - 19 juli 2011
Steeds meer steden en gemeenten maken gebruik van overlastboetes om kleine overtredingen op hun politieverordening te beteugelen. Naast veeleer klassieke inbreuken zoals hondenpoep, geluidshinder of sluikstorten zijn de fenomenen waarvoor dergelijke boetes opgelegd kunnen worden de voorbije jaren alsmaar uitgebreid. Deze tendensen kwamen ook in het vizier van de Privacycommissie (CBPL) terecht. Om in te spelen op een aantal onduidelijkheden die de sanctionerend ambtenaren hadden bij de toepassing van de procedure voor het opleggen van overlastboetes, heeft zij nu een definitieve aanbeveling gepubliceerd over de toepassing van de privacywetgeving op de gemeentelijke administratieve sancties. In mei 2010 publiceerde zij reeds een ontwerp van aanbeveling, dat na advies van de VVSG-collegagroep sanctionerend ambtenaren en andere belanghebbenden recent aangepast werd. De definitieve aanbeveling kunt u in de rechter menubalk terugvinden. De opmerkingen die de VVSG in november 2010 bij de nota formuleerde, kunt u daar eveneens terugvinden. Hoewel er nog een aantal interpretatieverschillen blijven bestaan, heeft de CBPL met onze opmerkingen rekening gehouden en pleit ook zij voor een snelle aanpassing van de GAS-wet.
Meer info: tom.deschepper@vvsg.be.
Overlastboetes op sluikstorten kunnen volgens Grondwettelijk Hof - mei 2010
Gemeenten mogen gemeentelijke administratieve sancties invoeren voor kleine afvalovertredingen. De uitzondering hiervoor in het Milieuhandhavingsdecreet is grondwettig en blijft overeind. Dat vindt het Grondwettelijk Hof in zijn arrest van 27 mei 2010. De VVSG is in de zaak voor het Grondwettelijk Hof tussengekomen om te pleiten voor het behoud van deze gemeentelijke bevoegdheid. Gemeenten mogen slechts GAS invoeren op overtredingen die niet door een hogere wetgeving al strafbaar zijn gesteld. Tot 2007 was elke afvalovertreding strafbaar gesteld in het Vlaamse Afvaldecreet. Met het Milieuhandhavingsdecreet opende het Vlaams Parlement, op vraag van de VVSG, de mogelijkheid voor GAS op kleine afvalovertredingen: voor ‘kleine vormen van openbare overlast’ kunnen gemeenten een reglement met GAS invoeren; die zaken zijn in die gemeenten niet meer strafrechtelijk strafbaar. Aanleiding was een ‘prejudiciële vraag’ van het Hof van Beroep van Gent aan het Grondwettelijk Hof.
Meer info: steven.verbanck@vvsg.be.
Raadsleden hebben inzage in GAS-dossiers volgens minister Bourgeois - april 2010
Vorig jaar spak de Vlaamse minister van Binnenlands Bestuur zich uit over het inzagerecht van gemeenteraadsleden in dossierstukken die opgesteld worden tijdens de GAS-procedure. Minister Bourgeois erkent het principiële inzagerecht van gemeenteraadsleden in het register van in- en uitgaande briefwisseling tijdens conform artikel 189 van het Gemeentedecreet. Volgens de minister ‘heeft het daarbij geen belang of de briefwisseling betrekking heeft op materies van gemeentelijk, gemengd of algemeen belang’. Toch is het wenselijk een spoor achter te laten van alle raadplegingen in dergelijke documenten, een standpunt dat ook door de Privacycommissie bijgetreden wordt. Ook op de vraag of een gemeenteraadslid inzage heeft in de GAS-dossiers zelf maakt de minister geen principiële bezwaren. Conform artikel 30 Gemeentedecreet kunnen raadsleden immers hun inzagerecht uitoefenen met betrekking tot dossiers van gemeentelijk en van gemengd belang. GAS-dossiers worden geacht onder stukken van gemengd belang te ressorteren. Toch blijven raadsleden zelf verantwoordelijk voor de het gebruik van de inlichtingen uit de dossiers.
Meer info: tom.deschepper@vvsg.be of marian.verbeek@vvsg.be.
Dracht van gelaatsverhullende kledij op publiek toegankelijke plaatsen verboden - juni 2011
In 2011 werd een artikel 563bis ingevoegd in het Strafwetboek. Het artikel verbiedt het dragen van gelaatsverhullende kledij op publiek toegankelijke plaatsen. In de volksmond staat het artikel echter beter gekend als het ‘boerkaverbod’. Om alle juridische onzekerheden (naar aanleiding van een aantal vonnissen en arresten over de problematiek) weg te nemen werd in het federale parlement in 2011 een artikel 563bis in het Strafwetboek opgenomen. Het artikel bevat slechts een handvol uitzonderingen op een algemeen verbod op het dragen van gelaatsverhullende kledij, maar het laat de gemeente wel toe om uitzonderingen te voorzien voor tijdelijke gebeurtenissen. Die moeten dan wel uitdrukkelijk in de politieverordening opgenomen worden. Lees meer.
Meer info: tom.deschepper@vvsg.be.
Verbod op dracht van gelaatsverhullende kledij in het Strafwetboek en wijziging van artikel 119bis Nieuwe Gemeentewet (gemengde GAS-inbreuken), B.S. 13/07/2011, Inforum 257957.
Verbodsbord op quads sinds 1 september 2011 van kracht - juli 2011
Heel wat steden en gemeenten klagen de overlast door zogenaamde 'quadvoertuigen' aan. Meestal worden zij geconfronteerd met een beschadiging van landelijke wegen, onveilig rijgedrag en/of geluidsoverlast die deze voertuigen veroorzaken. Een aantal steden en gemeenten zocht in het verleden reeds naar een oplossing door (succesvol) in overleg te gaan met de belangengroepen, het zoeken naar fysische maatregelen of het invoeren van een aanvullend verkeers- of politiereglement (al dan niet gekoppeld aan GAS). Toch blijken niet alle methoden tot het gewenste resultaat te leiden. Een aantal politierechters hebben recentelijk (mei 2011) de piste via de politiereglementen (openbare overlast) betwist en ook de Raad van State is die piste momenteel nog aan het onderzoeken. De VVSG organiseerde over deze problematiek in 2009 een studiedag en stelde daarover een nota op met een aantal oplossingspistes. Die nota werd eind 2009 toegelicht op het kabinet van de staatssecretaris voor Mobiliteit. De VVSG verdedigt de mogelijkheid die steden en gemeenten hebben om op hun eigen maat via GAS en/of aanvullende verkeersreglementen te werken. Op 20 juni 2011 werd een nieuw verkeersbord (verbodsbord, met mogelijkheid tot onderbord en zonale toepassing) en uniforme definitie van deze voertuigen in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd (inwerkingtreding per 1/09/2011). Daarmee wordt het alvast eenvoudiger om quads in bepaalde zones te verbieden via aanvullende gemeentelijke verkeersreglementen.
De Raad van State sprak zich in februari 2012 over het verbod op quads in de politieverordening van de stad Antwerpen. Lees meer.
Meer info: tom.deschepper@vvsg.be.