Zonder is gezonder - Gemeenten gebruiken helft minder pesticiden
Het gebruik van pesticiden door gemeenten, en de milieu-impact ervan, is de laatste jaren serieus gedaald, zeker in vergelijking met het totale bestrijdingsmiddelenverbruik. De gemeenten hebben zwaar geïnvesteerd in nieuwe onderhoudsmethoden en bijkomend personeel. Gemiddeld kost dit de gemeente 75.000 euro per jaar meer. Dat blijkt uit een evaluatie van het pesticidendecreet door de Vlaamse administratie op basis van de gegevens die de gemeenten moesten opsturen.
Uit deze evaluatie blijkt dat het gebruik van pesticiden door de gemeenten over de jaren 2002-2004 sterk is afgebouwd. Daardoor is de negatieve milieu-impact van pesticidengebruik door gemeenten op twee jaar tijd meer dan gehalveerd; gemeenten staan nu nog slechts in voor een zeer klein aandeel van de totale milieu-impact van het pesticidengebruik.
Anderzijds is uit deze evaluatie ook gebleken dat het anders beheren van het openbaar domein niet evident was en is: het ging gepaard met een niet te onderschatten meerkost, zowel voor investeringen in nieuwe machines, voor het aanwerven van extra personeel (handenarbeid) als voor een andere inrichting van het openbaar domein.
De gemeenten zijn alvast dankbaar dat de Vlaamse overheid de vele gegevens die de gemeenten opstuurden, verwerkt en terugkoppelt middels een algemene evaluatie van de beleidsmaatregel; dit gebeurt nog al te weinig.
Meer leest u in Lokaal 2006, nr. 8 (2e helft april)
Info: Christophe Dierckxsens (AMINAL, afdeling Water), tel. 02-5532144
verklaring bij de figuren:
De SEQ-indicator ('verspreidingsequivalent') wordt het meest gebruikt, o.m. in de Vlaamse milieurapporten, maar geeft alleen het risico voor waterorganismen weer. Met de SEQ-indicator kan het geschatte verbruik van alle gemeenten samen ook afgewogen worden tegenover het globale verbruik van bestrijdingsmiddelen in Vlaanderen.
De POCER-indicator ("Pesticide Occupational and Environmental Risk") is breder: hij geeft bijvoorbeeld ook weer wat de risico's zijn voor de arbeiders of voorbijgangers.
Gemeenten willen gehonoreerd worden voor hun inspanningen
De gemeenten hebben een mooie stap vooruit hebben gezet en die inspanningen moeten aangehouden worden. Maar om die resultaten te behouden en op lange termijn te komen tot een pesticidenvrij beheer, zullen gemeenten blijvend aanzienlijke kosten moeten maken, en dat is verre van evident.
Daarom vraagt de VVSG aan de minister van leefmilieu om die inspanningen van de gemeenten te honoreren en om hen daarbij te ondersteunen. In de evaluatie is de meerkost concreet becijferd; op basis daarvan kan bekeken worden op welke manier de gemeenten steun kunnen verwachten bij de aankoop van nieuwe machines, het aanwerven van extra mankracht en het omvormen van bepaalde stukken openbaar domein die moeilijk onkruidvrij gehouden kunnen worden.
Ook kan volgens ons hier nog een administratieve vereenvoudiging gerealiseerd worden door de rapportering over de uitvoering van het pesticidendecreet te integreren in het milieujaarprogramma. Tenslotte vragen we ook dat gemeenten hun al ingediend reductieplan onderweg nog kunnen wijzigen.
Info en reacties: Steven Verbanck tel. 02-2115612
Top
298 gemeenten dringen pesticidengebruik terug
Gemeenten, ocmw's en andere openbare diensten (bv. NMBS, gewestelijke administratie Wegen en Verkeer, provincies, ...) mogen in principe vanaf 1 januari 2004 geen bestrijdingsmiddelen meer gebruiken op hun openbaar domein. Dat is de kerngedachte van het decreet van 21 december 2001 "houdende vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest".
Om daarna nog bestrijdingsmiddelen te mogen gebruiken, moesten de overheden een afwijking aanvragen door het indienen van een reductieprogramma tegen 1 juni 2003. In respons hierop ontving de Vlaamse overheid (AMINAL, afdeling Water) bijna 400 reductieprogramma's, o.a. van alle gemeenten op tien na. Ook andere overheden die openbaar domein onderhouden (zoals OCMW's, intercommunales, polders/wateringen, provincies, Vlaamse overheid, NMBS, De Lijn,…) zijn aan het decreet onderworpen en velen ervan hebben een reductieprogramma ingediend.
Een handvol beloven om nu al helemaal geen pesticiden meer te gebruiken. O.a. de gemeenten Retie, Zelzate, Hasselt en Grobbendonk, het OCMW van Gent en de drinkwatermaatschappij AWW gingen dat engagement aan. Alle anderen vroegen een afwijking. De Vlaamse administratie evalueerde alle reductieprogramma's en keurde ze goed.
Als een betrokken overheid niet alle bestrijdingsmiddelen kan bannen, is het zeer belangrijk dat deze een bestrijdingsmiddelen-reductieprogramma indient, desnoods summier ingevuld. Hiermee maakt de overheid haar intentie kenbaar om het gebruik van bestrijdingsmiddelen zoveel mogelijk terug te dringen, duidt zij iemand wordt aan als contactpersoon voor het begeleiden van het milieuvriendelijker groenbeheer (de "coördinator-pesticidenreductie"), plant ze de sensibilisering van de ambtenaren en geeft ze een inventarisatie en een risico-beoordeling van de gebruikte bestrijdingsmiddelen.
Zoniet mag de overheid vanaf 2004 helemaal geen bestrijdingsmiddelen meer gebruiken.
Het bestrijdingsmiddelen-reductieprogramma moet worden opgestuurd naar:
AMINAL, afdeling Water, K.Albert II-laan 20, bus 16, 1000 Brussel, fax 02-5532105
Bij dringende en onvoorzienbare gevaarlijke plagen mogen de openbare diensten wel nog bestrijdingsmiddelen gebruiken als er geen milieuvriendelijk alternatief voorhanden is.
De Vlaamse overheid zal tenslotte de gemeenten subsidiëren om haar inwoners te sensibiliseren minder bestrijdingsmiddelen te gebruiken (hoe en wanneer is nog niet duidelijk); ze zal trouwens zelf een mediacampagne organiseren voor het grote publiek in februari 2003.
Top
Draaiboek
De Vlaamse overheid maakte een draaiboek voor de reductie van het gebruik van bestrijdingsmiddelen om de gemeenten en andere overheden te helpen bij de geleidelijke afbouw van het gebruik van bestrijdingsmiddelen.
Het draaiboek tekent volgend schema uit:
- op korte termijn houdt een milieuvriendelijker beheer in dat er alternatieve niet-chemische bestrijdingsmethoden worden gebruikt en dat milieuschadelijke bestrijdingsmiddelen worden vervangen door minder milieuschadelijke producten. Het draaiboek zal o.a. een typebestek voor het toepassen van alternatieve bestrijdingsmethodes aanleveren. Voor de keuze van producten zal de milieumeetlat (uit de cluster vaste stoffen van het milieuconvenant) vervangen worden door de POCER-indicator die met meer indicatoren rekening houdt (bv. gezondheid gebruiker). De VVSG bepleit hierbij ook een "witte lijst" van producten die sowieso worden aanvaard.
- in elke stap moet sensibilisering ervoor zorgen dat politici, groenambtenaren en de bevolking bewust worden dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen niet ongevaarlijk is en dat niet elk blaadje groen een teken van verloedering is.
Voor de periode 2004-2008 gaat een "eerste blok" aan maatregelen over (1) de vervanging van de gebruikte producten door minder schadelijke producten en (2) de sensibilisering van de gebruikers.
- op langere termijn moet een doordachte groenaanleg ervoor zorgen dat een milieuvriendelijk beheer mogelijk is en dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen kan voorkomen worden.
Het "tweede blok" aan acties omvat dan ook een voorbeeldproject in de jaren 2005-2008. Dit voorbeeldproject moet zich situeren binnen de groendomeinen en wegen van 20 % van de gemeente-oppervlakte. Het project omvat (1) een aangepast beheer van verhardingen en groenzones zodat zo weinig mogelijk bestrijdingsmiddelen worden gebruikt en (2) de sensibilisering van de inwoners.
De VVSG stelt zich hierbij de vraag of kerkhoven en sportvelden, waar klassieke bestrijding haast de enige mogelijkheid is, niet beter afgezonderd worden uit het voorbeeldproject.
- In de periode vanaf 2009 moet de ervaring van het voorbeeldproject leiden tot een volledige afbouw van het bestrijdingmiddelengebruik op het gehele openbaar domein.
Top
En hoe denken de gemeenten hierover?
De meeste gemeenten zijn zeker bereid om ernstige inspanningen te doen om hun pesticidengebruik terug te dringen. Zij waarschuwen vooral voor een onverkorte uitvoering van het decreet over de afbouw van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en een becijfering van de mogelijke meerkost van de reductiemaatregelen voor de gemeenten. Het terugvallen op een zero-bestrijdingsmiddelengebruik tegen 2004 zou zelfs voor de meest gemotiveerde gemeenten moeilijk haalbaar zijn, en dit blijkt ook uit ervaringen in Nederland.
Zo zouden biologische bestrijdingsmiddelen een stuk duurder zijn en vooral veel minder effectief om een alternatief te vormen, vraagt manuele bestrijding een onbetaalbare extra personeelsinzet en is een alternatieve inrichting van het gemeentelijk domein niet op een jaar gerealiseerd.
Wat vooral een probleem blijkt te vormen zijn nl. verschillende probleemlocaties zoals sportterreinen en plantenkwekerijen, maar vooral de klassiek ingerichte begraafplaatsen die moeilijk kunnen heringericht worden; of zoals een milieuambtenaar het formuleerde: "Op kerkhoven dulden inwoners onder geen enkele voorwaarde enig teken van leven."
De VVSG verwacht van de Vlaamse overheid ook nog altijd een beargumenteerde raming van de meerkost van alternatieve onkruidbestrijding.
Tegelijk moet bij de burger meer tolerantie worden gewekt voor een natuurvriendelijker groenbeheer. Onkruid is niet altijd een teken van verwaarlozing van het openbaar domein.
Info: http://www.zonderisgezonder.be of bij Christophe Dierckxsens (AMINAL afd. Water) tel. 02-5532144.
Decreet 21.12.2001 houdende vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest, B.S., 31.01.2002 Inforum
B.Vl.Reg. 14.07.2004 houdende nadere regels inzake de reductieprogramma's ter vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest, B.S., 20.09.2004 Inforum
(Steven Verbanck, stafmedewerker leefmilieu, 21.04.2006)
Top