Inspiratie voor het lokale afvalbeleid
Tijdens de voorbije legislatuur hebben de Vlaamse gemeenten en afvalintercommunales prima werk geleverd. Tal van doelstellingen van het huidige afvalplan zijn gerealiseerd, de resultaten zijn verbeterd en binnen Europa blijft Vlaanderen koploper. De huidige bestuursploegen staan voor de uitdaging de nieuwe problemen aan te pakken, en tegelijk de goede resultaten verder te consolideren. Hieronder vindt u alvast wat inspiratie voor het lokaal afvalbeleid in de komende jaren.
Sluikstorten en openbare reinheid
Gemeenten moeten duidelijk maken dat afval dumpen, waar dan ook, niet accepteerbaar is. Zwerfvuil is een pest op straten, parken, pleinen en de persoon die afval zomaar achteloos weggooit mag gerust weten dat hij de omgeving voor alle anderen verzuurt. Zwerfvuil blijft – terecht - één van de belangrijkste ergernissen van de mensen. Veroorzaakt door een hele kleine minderheid in de bevolking, want veel inwoners doen wél hun best om hun omgeving netjes te houden. Een paar vuilhufters volstaan echter om de boel te verzieken. Gemeenten kunnen een beleid voeren dat best op alle aspecten slaat: bewustmaking van de inwoners door sensibilisering, betrokkenheid van de bevolking door opruimcampagnes, maar ook bestraffing van de hardleersen. Via belastingsreglementen kan een gemeente een betrapte het gevolg van zijn gedrag rechtstreeks in zijn/haar portefeuille laten voelen. Het lijkt een onpopulaire maatregel, maar wees er zeker van dat de overgrote meerderheid van de mensen er achter staat. Eén belangrijk aandachtspunt: let op met vuilnisbakjes. Plaats er niet te veel, maar doe dat heel oordeelkundig op die plaatsen waar ze echt nodig zijn. Vaak trekken ze immers meer afval aan dan ze er van de straten houden. Zet ook geen extra vuilnisbakken op een bepaalde plaats omdat er tijdens de zomer concerten worden gehouden. Op dergelijke momenten is een "tijdelijke" vuilnisbak veel praktischer. Hij staat er alleen tijdens het evenement, en trekt tijdens de rest van het jaar geen supermarktzakjes met restafval aan. Allemaal maatregelen die je als lokaal bestuur best tegelijk gebruikt in een systematische aanpak: openbare reinheid is daarmee niet langer een "wegwerpertje" in het lokale afvalbeleid.
Sorteren en recycleren blijven stimuleren
De Vlaming levert schitterend werk: aan de bron wordt afval goed apart gehouden, en dat laat toe om meer dan 70% van het huishoudelijk afval echt te recycleren of te composteren. De volgende generaties zullen genieten van de milieuwinst van al deze inspanningen. Ons goede resultaat is mede te danken aan de rol die lokale besturen spelen in het afvalbeleid. Het blijft – ook wettelijk – een verplichting voor de gemeente om in te staan voor het goede beheer van het huishoudelijk afval. Meer zelfs, niemand mag zonder toestemming van de gemeente huishoudelijk afval ophalen. Gemeenten moeten dit blijven bewaken willen ze het lokale beleid bepalen.
Wat we als lokale sector presteren, moeten we laten zien aan de bevolking. Open de deuren bij inter-communales, nodig de mensen uit in de installaties, presenteer je resultaten. Investeer in aantrekkelijke infrastructuur en goed opgeleid personeel: op het gemeentelijk containerpark komt meer volk dan in het gemeentehuis. Elke inwoner moet het gevoel hebben dat dat containerpark van hem/haar is.
Zonder de medewerking van de mensen zullen we echter ook in de toekomst nergens komen. Dat maakt het des te belangrijker om van de afvalophaling een dienstverlening te maken op maat van de eigen gemeente. Geloof niet in eenheidsworst, maar ga de uitdaging aan om, binnen de Vlaamse minimumcriteria, een efficiënte service uit te bouwen die tegelijk een hoge kwaliteit haalt. Kijk daarbij ook eens naar de buurgemeenten: het kan zinvol zijn de zaken enigszins op elkaar af te stemmen. Intergemeentelijke samenwerking blijft een goed instrument voor overleg, samenspraak en onderlinge solidariteit. Zonder daarom de eigenheid te moeten verliezen.
Afvalverwerking van de toekomst
Afval verwerken lijkt duur, maar in realiteit blijkt de kost zeer laag in vergelijking met andere nutssectoren zoals elektriciteit, telefonie,… En de milieuwinst is belangrijk. Wist je dat de huidige Vlaamse afvalverwerkingsinstallaties allemaal al een pak elektriciteit en warmte produceren met het niet recycleerbaar afval? Koester bestaande installaties, en verbeter ze continu. Het verder exploiteren van de huidige technologisch goede installaties biedt garanties en tegelijk kunnen lokale besturen uitkijken naar nieuwe evoluties en technieken die de afvalverwerking in de toekomst nog kunnen versterken.
De participatie door gemeenten in de afvalverwerking blijft daarbij cruciaal om de politieke sturing op het beleid te behouden. De verwerking heeft immers vaak een belangrijke impact op de inzameling. Eigen installaties garanderen toegankelijkheid, zekerheid over een milieuverantwoorde verwerking van het afval en het bijhorende prijskaartje. Zo blijven de Vlaamse gemeenten instaan voor dienstverlening aan de beste prijs met uitgelezen milieuresultaten.
Wat met bedrijfsafval?
De burger sorteert de schillen, de bedrijven staan veel minder ver. Hoe krijgen we dat nog langer verkocht? Ook bedrijven moeten dringend meer inspanningen doen om hoogwaardige recyclage en compostering mogelijk te maken door afval zo goed mogelijk apart te houden. Makkelijk is dat niet; elke bedrijfsleider wil zijn tijd maximaal investeren in de zaak. Volkomen terecht. Wat echter niet hoeft te betekenen dat je niet kan verwachten dat hij voldoende tijd vrijmaakt voor het sorteren van afval. Laat ons niet vergeten dat ook voor bedrijven een wettelijke sorteerverplichting geldt: zij moeten net als de gezinnen hun afval van aan de bron zo goed mogelijk apart houden. Bedrijven en gezinnen worden dan gelijk behandeld. Lokale besturen kunnen daarbij een handje helpen met informatie, tips, en het opzetten van samenwerkingsverbanden met ophalers van de diverse afvalstromen. Want hoe verwacht je dat elke zaakvoerder alle finesses van de afvalsector kan kennen? Tegelijk kun je als gemeente zo misschien een beleid voeren dat er voor zorgt dat er niet aan elke KMO een andere bak buiten staat. Het ophalen zelf van bedrijfsafval is niet echt een taak van de lokale besturen en kan enkel indien is voldaan aan bepaalde randvoorwaarden.