Verklarende woordenlijst
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
b
Bestuur
Hiermee wordt verwezen naar het openbaar bestuur. Deze term wordt meestal gehanteerd om 'bestuur'
als activiteit aan te duiden. Het gaat om de voorbereiding en uitvoering van overheidsbeleid,
in overheidsinstellingen door bestuurders en ambtenaren.
Bilaterale samenwerking
Samenwerking tussen centrale overheden, samenwerking van staat tot staat.
Bestuurskracht
De capaciteit om als bestuur de eigen organisatie zodanig uit te bouwen dat een beleid wordt gevoerd
dat aan de verwachtingen van de burgers tegemoet komt. Het bestuur heeft de mogelijkheid om een zelfstandige politieke rol te spelen t.o.v. de gemeenschap, die het bestuur verkozen heeft. Het gaat om het vermogen om als bestuur de eigen mogelijkheden zelf krachtig te ontwikkelen.
top
c
Civiele maatschappij
Ook wel maatschappelijk middenveld. Het gaat om het geheel van organisaties buiten het overheidssysteem dat zich bezighoudt met het behartigen van groepsbelangen binnen een samenleving. Hiervoor maken zij gebruik van overleg, informatie, voorlichting en actie. Vbn. vakbonden, boerenorganisaties,vrouwenbeweging,derdewereldbeweging, jeugdorganisaties, milieuverenigingen,….
top
d
Decentralisatie
De overdracht van een pakket aan taken, bevoegdheden, middelen en beslissingsmacht van een
centrale overheid naar regionale en lokale bestuursniveaus. Er bestaan verschillende decentralisatiemodellen. Ook privatisering wordt soms beschouwd als een vorm van decentralisatie.
Deconcentratie
Bij deconcentratie richt de centrale overheid eigen instellingen op in verschillende delen van het land om
bepaalde taken in dat gebied uit te voeren. Het is een top-down benadering waarbij de centrale
overheid de touwtjes stevig in eigen handen houdt.
Devolutie
Er is sprake van devolutie als de centrale overheid macht en middelen overdraagt naar zelfstandige
lokale overheden die vaak uit het niets worden gecreëerd.
Doelmatigheid / efficiëntie
Het gaat om de verhouding tussen de ingezette middelen en activiteiten, en de kwaliteit van de bereikte
resultaten. Vaak worden de kosten en de baten tegen elkaar afgewogen (een kosten-batenanalyse).
Doelstellingen
Een doelstelling beschrijft de situatie die nagestreefd wordt door het opzetten van bepaalde
activiteiten. Doelstellingen worden uitgedrukt als een situatie en zijn zo concreet mogelijk. We
onderscheiden verschillendesoorten doelstellingen.
Algemene of strategische doelstelling
Verklaart waarom een project, programma, beleid van belang is voor de ruimere context. De
algemene doelstelling wordt niet behaald met het realiseren van één initiatief (het gaat enkel om een
bijdrage aan), maar is afhankelijk van meerdere initiatieven of factoren. Deze doelstellingen situeren
zich op langere termijn.
Specifieke doelstelling of operationele doelstelling
Is de doelstelling van een actie/project/programma. Dit soort van doelstelling is gekoppeld aan het
kernprobleem van een situatie, en wordt omschreven in termen van duurzame voordelen voor de
situatie, organisatie, doelgroep, … Deze doelstellingen situeren zich op één jaar of een kortere
periode.
Doeltreffendheid/effectiviteit
Hoe de bijdrage van de resultaten/activiteiten tot het behalen van de vooropgestelde (specifieke)
doelstellingen inschat worden. Effecten zijn het onmiddellijke gevolg van de resultaten van een actie,
en zijn in de meeste gevallen al in de loop van de actie of direct erna zicht/meetbaar.
Duurzame ontwikkeling
Sinds de VN milieuconferentie in Rio de Janeiro ('92) is duurzame ontwikkeling gedefinieerd als:
"ontwikkeling die voorziet in de behoeften van nu, zonder de mogelijkheden van de toekomstige
generaties aan te tasten" ('Our common future', het zgn. Brundtlandrapport, 1987).
Dit houdt het volgende in:
- Het gaat om de behoeftebevrediging van de huidige generaties, alle mensen die nu leven, arm en
rijk, in Noord en Zuid. Allemaal, en ook de volgende generaties, hebben recht op een kwaliteitsvol en
waardig leven. Ontwikkeling moet zo verlopen dat de mogelijkheden van toekomstige generaties niet in
gevaar worden gebracht (het gaat om rechtvaardigheid). Dat houdt in dat de grenzen van wat de
natuur aankan, de draagkracht van de aarde, niet worden overschreden.
Daarmee zijn enkele basisbegrippen van duurzame ontwikkeling aangehaald. In de vertaling van dit
thema naar de politieke wereld is er een sterke klemtoon op participatie bijgekomen. Duurzaamheid
is mondiaal en gaat over lange termijn.
top
e
Evaluatie
Evaluatie kijkt vooral naar de impact van de doelen die men heeft vooropgezet. Bedoeling is de
doeltreffendheid, de impact, de duurzaamheid en de relevantie van de doelen te beoordelen. Evalueren
is dus even afstand nemen, kritisch en systematisch reflecteren.
top
f
Fair Trade (2001, International Federation for Alternative Trade)
Fair Trade draagt bij tot duurzame ontwikkeling door betere handelsvoorwaarden te bieden aan en de
rechten te garanderen van gemarginaliseerde producenten en werknemers, vooral in het Zuiden. Het
is gebaseerd op dialoog, transparantie en respect en het zoeken naar een grotere
rechtvaardigheid in de internationale handel. Fair Trade organisaties engageren zich actief in het
ondersteunen van de producenten, bewustmaking en het voeren van campagnes voor veranderingen in
de regels en praktijken van de klassieke internationale handel.
top
g
Gender
Verwijst naar man-vrouw verhoudingen en de machtsonevenwichten tussen beide. Het uitgangspunt is
dat de rollen die aan mannen en vrouwen worden toegeschreven sociaal en cultureel bepaald zijn.
Gendermainstreaming houdt in dat in alle acties, programma's en beleidsmaatregelen het
gelijke kansenbeleid wordt toegepast.
Goed bestuur
Een goed bestuur is een bestuur dat zich op een doeltreffende, doelmatige en rechtmatige wijze
bezighoudt met het beheer en bestuur van de gemeente. Het bestuur kan gewogen worden via vragen
als: - Bereikt men de doelen? (doeltreffendheid),
- Bereikt men de doelen op een efficiënte manier?(doelmatigheid)
- Houdt men rekening met het recht en de rechten van de burgers? (rechtmatigheid)
- Is er sprake van een verantwoorde mix van ontwikkelingsdoelen? (ontwikkelingsgerichtheid)
- Beschikken de burgers over de mogelijkheden en de instrumenten om de overheid te
controleren? (transparantie/mate van verantwoording afleggen)
Good governance
Een term die in de mode is geraakt in de wereld van ontwikkelingssamenwerking. De nadruk ligt op het
proces: de methode, de manier waarop een overheidsinstelling werkt, het gaat over het hoe en niet
over het wat, het gaat over al de administratieve regels, gebruiken, procedures, bepaalde gedragingen.
top
i
Impact
Heeft betrekking op de veranderingen die op het niveau van de algemene doelstellingen tot
stand worden gebracht (op de middellange of lange termijn). De impact wordt niet alleen bepaald door
een project of programma, maar ook door andere factoren waarover men niet altijd controle heeft. Die
andere factoren kunnen positief of negatief zijn. Een grondige analyse van de impact van een project
of programma is daardoor zeer moeilijk.
Indicatoren
Dit zijn meetbare gegevens die aantonen dat doelstellingen al dan niet behaald worden. Ze zijn de basis
van een goed monitoringssysteem. (zie verder)
Institutionele ontwikkeling
De maatschappelijke kaders die het menselijk gedrag structureren. Instituties worden wel eens
omschreven als de spelregels in een maatschappij. Ze kunnen zowel informeel (gedragsregels, normen
en gebruiken) als formeel (regels, wetten) zijn. Samen bepalen zij het pakket van
aansporingen, beloningen en straffen. Voorbeeld: het huwelijk is een
instituut.
top
l
Lokale Agenda 21
Een werkplan voor de toekomst, met een groot aantal maatregelen tot in de 21ste eeuw om tot
een duurzame ontwikkeling te komen. De Lokale Agenda 21 is vastgelegd tijdens de milieuconferentie
van de VN in Rio de Janeiro (1992).
Lokaal bestuur
Het bestuur dat het dichtst staat bij de bevolking en waarmee de burger als eerste in contact komt.
Het lokale bestuur is in elk land anders georganiseerd. In België zijn steden, dorpen,
wijken en gehuchten lokale besturen. Wat daarboven zit kunnen we regionaal bestuur noemen.
Een lokaal bestuur is specifieker dan alleen bestuur op plaatselijk niveau. Het is min of meer een
autonome lokale overheid, zoals wij dit kennen in Vlaanderen (verkozen mandatarissen).
In tegenstelling tot veel ontwikkelingslanden waar het bestuur gedeconcentreerd, een plaatselijke
afdeling van de centrale overheid, is. Of er bestaat een zekere vorm van traditioneel bestuur, of
een communistische bestuursvorm,… Bovendien vind je op lokaal vlak soms een mengeling van
traditioneel en modern bestuur, van gedeconcentreerd bestuur en lokaal bestuur. Dorpshoofden b.v. die
beslissingsmacht hebben, naast lokale ambtenaren die het moderne staatsgezag vertegenwoordigen.
top